Marzec 1961, Salon Samochodowy w Genewie. Mężczyzna przemierza alejki między stoiskami, przyglądając się każdemu szczegółowi motoryzacyjnych nowości. Tym mężczyzną jest Enzo Ferrari. A kiedy zatrzymuje się przed brytyjskim samochodem, którego wcześniej nie widział, rzuca zdanie, które wstrząśnie całym przemysłem motoryzacyjnym: „To najpiękniejszy samochód świata.”
Wyobrażacie sobie? Enzo Ferrari, król Maranello, twórca najpiękniejszych włoskich maszyn, właśnie skłonił głowę przed Jaguarem. Nie byle jakim: Type E. I mogę wam powiedzieć, że tego dnia cały przemysł motoryzacyjny zrozumiał, że dzieje się coś niezwykłego.
Ale żeby zrozumieć, jak do tego doszło, muszę opowiedzieć historię człowieka, który nienawidził, gdy nazywano go stylistą. Malcolm Sayer, tak się nazywał. Ten facet miał zrewolucjonizować motoryzację, nawet o tym nie wiedząc.
Aerodynamik, który nie chciał być stylistą
Malcolm Sayer, urodzony w 1916 roku, wcale nie był na początku człowiekiem od samochodów. Był inżynierem lotniczym w Bristol Aircraft podczas wojny. Wiecie, to ci, którzy liczyli, jak sprawić, by myśliwce latały z prędkością 600 km/h bez rozpadania się w powietrzu.
Kiedy trafił do Jaguara w latach 50., Sayer miał jedną obsesję: zastosować prawa aerodynamiki w motoryzacji. Ale uwaga, facet nie znosił, gdy nazywano go „stylistą”. Dla niego to było wręcz obraźliwe. Mawiał: „Jestem aerodynamikiem, a nie fryzjerem!”
Podczas gdy wszyscy projektanci tamtych czasów rysowali samochody według krzywizn, które im się podobały, Sayer wyciągał tablice logarytmiczne i obliczenia matematyczne. Każda krzywa, każdy kąt był wyliczony tak, by jak najefektywniej przecinać powietrze. Dla niego piękno miało wynikać z efektywności, a nie z czystej estetyki.
I muszę przyznać, że kiedy patrzy się na efekt... cóż, nie mylił się ani trochę.
Dziedzictwo Type D
Ale Sayer nie zaczynał od zera. Jaguar właśnie zdominował Le Mans przez trzy kolejne lata - 1955, 1956, 1957 - z Type D. Niesamowicie groźna maszyna wyścigowa, ale przeznaczona wyłącznie na tor.
Sir William Lyons, szef Jaguara, nazywany „Mr. Jaguar”, wpadł na genialny pomysł: a gdyby stworzyć samochód drogowy oparty na tej legendarnej Type D? Samochód, który każdy mógłby kupić i prowadzić codziennie, ale z DNA zwycięzcy Le Mans.
Tu do gry wchodzi Sayer. Bierze esencję Type D, jej linie, jej aerodynamiczną filozofię, i przenosi to na samochód seryjny. Efekt? Sylwetka, jakby rzeźbił ją sam wiatr.
Narodziny legendy
Wyobraźcie sobie teraz rok 1961. Samochody były wtedy jeszcze dość kanciaste, w większości niezbyt szybkie. A tu Jaguar wjeżdża z Type E.
Sześciocylindrowy silnik o pojemności 3,8 litra, rozwijający 265 koni mechanicznych. Jak na tamte czasy, to było coś niespotykanego w samochodzie seryjnym! Osiągał 240 km/h, co czyniło go dosłownie jednym z najszybszych samochodów produkcyjnych na świecie.
Ale najbardziej szalona była jego cena. Wiecie, ile kosztował? Około 2250 funtów szterlingów. Żeby mieć pojęcie, Ferrari tamtych czasów kosztowało łatwo dwa, a nawet trzy razy tyle! Jaguar właśnie zdemokratyzował supersamochód.
{cta1}
Innowacje, które wszystko zmieniły
Technicznie rzecz biorąc, Type E była rewolucyjna. Niezależne tylne zawieszenie, hamulce tarczowe na wszystkich czterech kołach - w tamtych czasach większość samochodów wciąż miała hamulce bębnowe - oraz nadwozie monocoque, które zapewniało sztywność i lekkość.
Wszystkie te technologie znane były z samochodów wyścigowych, a tu były dostępne u dealera! I mogę wam powiedzieć, że nie przeszło to niezauważone.
Nocny sprint, który zapisał się w historii
Teraz muszę wam opowiedzieć najszalniejszą anegdotę z premiery Type E. Jesteśmy na Salonie w Genewie, marzec 1961. Jaguar prezentuje swoją nową perłę i... zaczyna się totalna histeria.
Zwiedzający tłoczą się przy stoisku, dziennikarze robią zdjęcia seryjnie, wszyscy chcą z bliska zobaczyć ten cud. A Sir William Lyons nagle uświadamia sobie, że jeden samochód na stoisku to za mało. Potrzebny jest koniecznie drugi egzemplarz, i to szybko!
Dzwoni więc do Normana Dewisa, kierowcy testowego Jaguara, który został w fabryce w Coventry. I mówi mu: „Norman, weź roadstera Type E z garażu i przyjedź do Genewy. Natychmiast.”
Dewis spogląda na zegarek i szybko liczy: 1300 kilometrów, bez autostrad w tamtych czasach, a musi być na otwarciu salonu następnego ranka. Wiecie, co robi? Wsiada do Type E i rusza w noc.
Dziesięć godzin później, po utrzymywaniu średniej 110 km/h na wiejskich drogach, Dewis dociera do Genewy. W sam raz. A kiedy parkuje roadstera obok już wystawionego coupé, efekt jest natychmiastowy: wszyscy rozumieją, że Jaguar właśnie uderzył mocno.
Ta historia zawsze mnie fascynuje. Przemierzyć Europę w środku nocy za kierownicą świeżutkiej Type E... Jest gorsza praca, prawda?
Rewolucja Bernard Miniatures
Wiecie, Type E przypomina mi, dlaczego uwielbiam samochody z tamtej epoki. Bo to był złoty wiek motoryzacji, kiedy elegancja i wydajność idealnie się łączyły. A trzymanie w dłoniach małej Type E w skali 1/43 to trochę jak posiadanie kawałka tej legendy w domu.
Właśnie dlatego otworzyłem sklep BernardMiniatures.fr. Mam ponad 1500 miniatur w magazynie, głównie w skali 1/43, a oczywiście także kilka pięknych Type E. No cóż, nie jestem dużym sklepem, więc często mam tylko jedną lub dwie sztuki każdego modelu, ale to właśnie nadaje mu urok.
Mam oczywiście Jaguary, ale też cały świat motoryzacji dawnej, od lat 50. do 90.: Aston Martin, Ferrari, Porsche, Alpine... trochę wszystkiego. Dostawa jest bezpłatna od 75 € we Francji, a ja dbam o to, by wszystko dobrze zapakować w folię bąbelkową, bo te małe cudeńka łatwo się tłuką.
Zajrzyjcie na bernardminiatures.fr, jeśli macie ochotę - a zobaczycie, że mam kilka miniatur Type E, które naprawdę warto zobaczyć.
A teraz porozmawiajmy nieco bardziej o tej rewolucji, jaką reprezentowała Type E...
Gdy celebryci walczą o Type E
Bo oczywiście, przy takim samochodzie cała elita tamtych czasów chciała mieć swój egzemplarz. Steve McQueen, Brigitte Bardot, Frank Sinatra... Type E stała się symbolem Swinging Sixties.
A propos, muszę wam opowiedzieć zupełnie szaloną historię Steve'a McQueena i szwajcarskiego szefa kuchni. Otóż podczas kręcenia filmu „Le Mans” McQueen jadał codziennie w tej samej restauracji, prowadzonej przez pewnego Alfreda „Fredy'ego” Zurbrügga.
Ten szef kuchni wymyślił nawet specjalne danie, które nazwał „Steve Steak” na cześć aktora. McQueen był tak zadowolony, że pewnego dnia zaproponował kucharzowi wybór jednego z trzech samochodów w prezencie: Porsche 911, Mercedesa SL lub Jaguara Type E.
Zurbrügg nie zastanawiał się długo i wybrał Type E. Ale tu pojawił się mały problem: facet nawet nie miał prawa jazdy! McQueen odpowiedział mu po niemiecku: „To luka w twoim wykształceniu.”
Najbardziej szalone? Zurbrügg zachował tę Type E przez 52 lata! Wyobraźcie sobie: dostać Jaguara Type E od Steve'a McQueena i zachować go na całe życie...
Sztuka w czystej postaci
Ale to, co naprawdę potwierdza wyjątkowy status Type E, to fakt, że w 1996 roku Museum of Modern Art w Nowym Jorku włączyło ją do swojej stałej kolekcji designu. Samochód w muzeum sztuki nowoczesnej! Tylko sześć samochodów na świecie otrzymało takie wyróżnienie.
Wyobrażacie sobie? Być wystawionym obok dzieł Picassa i Warhola... Sayer odniósł sukces: stworzył samochód, który jest jednocześnie dziełem sztuki.
Ewolucja ikony
Type E doczekała się trzech serii produkcyjnych w latach 1961-1975. Ponad 70 000 egzemplarzy w sumie! Seria 1, najbardziej nas interesująca, z silnikiem 3,8 litra i skrzynią biegów Moss, której pierwszy bieg nie był nawet zsynchronizowany.
W 1964 roku Jaguar wprowadził Serię 2 z silnikiem 4,2 litra, bardziej hojnym w momencie obrotowym. A w 1971 roku nastąpiła rewolucja: V12 o pojemności 5,3 litra! Ale cóż, ja pozostaję purystą Serii 1. To ona wywołała miłość od pierwszego wejrzenia u Enzo Ferrariego, i to nie podlega dyskusji.
Liczby, które kręcą w głowie
Żeby mieć pojęcie o cenach tamtych czasów: Type E kosztowała 40 700 franków we Francji. Dla porównania, Porsche 356 B kosztowało 28 950 franków, ale miało tylko 88 koni mechanicznych i prędkość maksymalną 175 km/h. Aston Martin DB4 kosztował 72 000 franków, a Mercedes 300 SL 60 400 franków.
Jaguar oferował po prostu najlepszy stosunek wydajności do ceny na rynku. I to z jaką elegancją!
Dziedzictwo Le Mans, które trwa
Wiecie, co mnie najbardziej fascynuje w tej historii? To, że silnik Type E był dokładnie tym samym blokiem, który przyniósł Jaguarowi pięć kolejnych zwycięstw w 24-godzinnym Le Mans w latach 50. w modelach C i D.
Wyobraźcie sobie: kupowaliście samochód drogowy z silnikiem zwycięzcy Le Mans! Taka była magia Type E. Miałeś w rękach technologię wyścigową, dostępną za cenę porządnej niemieckiej limuzyny.
Ta rzędowa szóstka z aluminiową głowicą i żeliwnym blokiem wydawała 265 koni z metronomiczną regularnością. A ten dźwięk... ach, ten dźwięk! Niski, melodyjny pomruk, który przyprawiał o dreszcze przy każdym dodaniu gazu.
Malcolm Sayer i jego tablice logarytmiczne
Ale wróćmy do naszego obsesyjnego aerodynamika. To, co Sayer osiągnął z Type E, jest po prostu genialne. Stworzył formę, która pozostaje doskonała ponad 60 lat później.
Wiecie, jak pracował? Bez romantycznych rysunków i inspirowanych szkiców. Nie, Sayer wyciągał obliczenia matematyczne, tablice logarytmiczne, i naukowo wyznaczał optymalny kształt, który miał przecinać powietrze.
Rezultat? Wyjątkowy jak na tamte czasy współczynnik oporu powietrza i przede wszystkim ponadczasowa sylwetka, która do dziś przyciąga spojrzenia. Oto geniusz: stworzyć coś pięknego, szukając wyłącznie efektywności.
Gdy Enzo Ferrari się kłania
Wróćmy do słynnej sceny z Salonu w Genewie. Enzo Ferrari odkrywa Type E i rzuca: „To najpiękniejszy samochód świata.” Czy wyobrażacie sobie wagę tego zdania?
Ferrari to był człowiek, który tworzył najpiękniejsze samochody Włoch. Jego 250 GT, jego GTO to były dzieła sztuki na czterech kołach. A tu uznawał estetyczną wyższość brytyjskiego auta!
Zastanawiam się czasem, co mu wtedy chodziło po głowie. Czy żałował swoich słów? Czy pomyślał: „Cholera, co ja właśnie powiedziałem?” A może naprawdę był szczerze zachwycony tą doskonałością podpisaną przez Sayera?
W każdym razie to zdanie obiegło cały świat i na dobre wpisało Type E do legendy motoryzacji.
Motoryzacja staje się sztuką
Bo o to właśnie chodzi. Dzięki Type E motoryzacja stała się sztuką. I nie mówię tego dla ozdoby: kiedy MoMA w Nowym Jorku decyduje się wystawić wasz samochód obok największych dzieł XX wieku, to znaczy, że dotknęliście czegoś uniwersalnego.
Sayer zdołał stworzyć czystą formę, matematycznie doskonałą, a mimo to głęboko poruszającą. W tym tkwi paradoks Type E: zrodzona z zimnych obliczeń, emanuje zmysłowością, która zapiera dech.
{cta2}
Dziedzictwo, które trwa
Dziś, ponad 60 lat po premierze, Type E wciąż fascynuje. Egzemplarze w dobrym stanie osiągają astronomiczne sumy na aukcjach. I za każdym razem, gdy dom aukcyjny wystawia Type E Serii 1, to jest wydarzenie.
Ale poza spekulacjami wzrusza mnie to, że ten samochód wciąż porusza. Kiedy mijacie Type E na ulicy - a mnie to wciąż się zdarza - wszyscy się zatrzymują. Mali i duzi, znawcy i laicy, wszyscy ulegają jej urokowi.
To właśnie cecha wielkich dzieł: przetrwają epoki bez śladu zmarszczek. A Type E, dzięki swoim ponadczasowym liniom, ma tę magiczną zdolność przenoszenia nas natychmiast do lat 60., epoki, w której wydawało się, że wszystko jest możliwe.
Malcolm Sayer, niedoceniony geniusz
Malcolm Sayer zmarł w 1970 roku, mając zaledwie 54 lata. Nie zobaczył więc, jak Type E staje się absolutną ikoną, którą jest dzisiaj. Ale w pewnym sensie dokonał już dzieła swojego życia.
Ten człowiek, który nie chciał być nazywany stylistą, który wierzył tylko w swoje równania i obliczenia, stworzył nieświadomie jeden z najpiękniejszych samochodów wszech czasów. I to, drodzy przyjaciele, nazywa się geniuszem.
Następnym razem, gdy zobaczycie Type E, pomyślcie o Malcolmie Sayerze i jego tablicach logarytmicznych. Pomyślcie o tym nocnym sprincie Normana Dewisa do Genewy. Pomyślcie o Enzo Ferrarim, który schyla głowę przed tym brytyjskim cudem.
Bo Jaguar Type E to nie tylko samochód. To esencja pasji, geniuszu technicznego i czystej elegancji. A tego nie da się wymyślić.