Październik 1954, gdzieś na niemieckiej drodze. Młody Francuz, 21-letni kierowca czarnego Mercedesa 300, jedzie do Stuttgartu. Zadanie jest proste: przegnać samochód sztabu do fabryki na przegląd. Ten rutynowy przejazd ma jednak zmienić bieg historii światowej motoryzacji. Za kierownicą siedzi Paul Bracq, a w jego teczce leżą szkice, które zrewolucjonizują najpierw Mercedesa, potem BMW, i na zawsze odmienią niemiecki przemysł samochodowy.
Opowiem Wam historię jedynego człowieka na świecie, który stworzył wizualną tożsamość Mercedesa ORAZ BMW. Francuza, który zaprojektował legendarnego Mercedesa „Pagode”, wymyślił pierwsze BMW „Série” i przy okazji pracował nad TGV oraz Papamobile. Serio, naprawdę.
École Boulle i sztuka spektakularnych porażek
No dobrze, zacznijmy od początku. Paul Bracq urodził się 13 grudnia 1933 roku w Bordeaux. W wieku 17 lat, w 1950 roku, przeprowadza się do Paryża, żeby dostać się do École Boulle, najbardziej prestiżowej szkoły sztuk użytkowych we Francji. Po trzech latach nauki wyszedłby z niej zwykle jako ebenista i robiłby piękne meble dla paryskich mieszczan.
Tyle że Paul ma mały problem: nie potrafi skupić się na szafach. Zamiast tego całymi dniami rzeźbi w drewnie małe samochodziki. Wykładowcy uważają to za urocze, ale mówią mu: „Paulku, samochody są piękne, tylko że nie utrzymają człowieka”.
Ach, gdyby tylko wiedzieli...
W 1953 roku, po ukończeniu szkoły, ale bez przekonania do ebanistyki, Paul dostaje praktykę u pewnego Philippe’a Charbonneaux. I tu następuje ogromny zbieg okoliczności: Charbonneaux jest projektantem samochodów. To ten sam człowiek, który później zaprojektuje Renault 8, 16 i 21. Co więcej, właśnie dostał nietypowe zlecenie: stworzyć francuską limuzynę prezydencką dla Citroëna.
Wyobraźcie sobie 20-letniego Paula, który wchodzi do tego biura i zostaje wciągnięty w projekt oficjalnego samochodu prezydenta Republiki. Ja bym chyba spanikował, ale on po prostu się tym cieszy.
Służba wojskowa, która zmienia wszystko
1954 rok, Paul zostaje powołany do wojska. Jego służba odbywa się w Niemczech. I wtedy zaczyna się prawdziwe szaleństwo.
Pewnego października słyszy: „Bracq, bierzesz Mercedesa 300 ze sztabu i odstawiasz go do Stuttgartu na przegląd”. Zwykła, spokojna misja. Tyle że Paul, sprytny jak lis, myśli sobie: „A co tam, wykorzystam okazję i odwiedzę Mercedesa”.
Wchodzi do działu prasowego ze szkicami pod pachą. Recepcjonista pewnie myśli: „Kolejny wariat, który chce nam pokazać swoje bazgroły”. Paul mówi, że chciałby dostać plakaty z wyścigów, żeby ozdobić swój pokój w koszarach.
Osiem dni później - OSIEM DNI - Mercedes się z nim kontaktuje. Proponują mu pracę na koniec służby wojskowej.
Wyobrażacie sobie? Ten facet miał tylko dowieźć samochód i odebrać plakaty, a wychodzi z kontraktem w Mercedesie. Znam ludzi, którzy przechodzą rozmowy przez miesiące i nie dostają praktyk, a on zdobywa wymarzoną pracę, po prostu zostawiając swoje szkice z tupetem.
{cta1}
1957: przyjazd do Mercedesa
Paul kończy służbę w 1957 roku i trafia do Mercedes-Benz w Sindelfingen. Ma 24 lata i znajduje się w najświętszym miejscu niemieckiego designu samochodowego. Żeby zobrazować skalę: to tak, jakby młody francuski kucharz trafił prosto do kuchni Joëla Robuchona.
I szybko okazuje się, że Paul trafił do innego świata. Mercedes w 1957 roku to już prawdziwa machina. Produkuje luksusowe auta i samochody wyścigowe, ma światową renomę. A on, młody Francuz z Bordeaux, musi udowodnić, na co go stać.
Problem w tym, że Paul patrzy inaczej. Niemieccy projektanci tamtych czasów stawiają na piękno, solidność i klasykę. Paul przychodzi z francuską wizją: więcej finezji, więcej elegancji i mniej sztywności.
Narodziny „Pagody”
1963 rok. Paul ma już sześć lat doświadczenia w Mercedesie. Został szefem studia designu w Sindelfingen i powierzono mu projekt, który uczyni go nieśmiertelnym: zaprojektowanie następcy Mercedesa 190 SL.
Wymagania? Sportowy roadster, który będzie wygodny, elegancki, a zarazem nowoczesny. Mówiąc wprost: trzeba przewyższyć Porsche 356 i Jaguara Type E. Niezła sprawa.
Paul zamyka się w swoim biurze i tworzy rewolucyjny projekt: Mercedesa 230 SL. Czyste linie, rzeźbiona karoseria, a przede wszystkim sztywny dach z wklęsłymi szybami bocznymi, który nadaje autu jego niepowtarzalny kształt.
Przezwisko, które przylgnęło na zawsze
Gdy samochód jest prezentowany wewnątrz firmy, reakcje są... mieszane. Część uważa, że dach wygląda dziwnie, zbyt nowocześnie. Jeden z dziennikarzy motoryzacyjnych, patrząc na wklęsłe szyby, rzuca żartem: „Wygląda jak chińska pagoda!”
Przezwisko się przyjęło. I ironicznie: to, co miało być żartem, stało się najsłynniejszą nazwą w historii Mercedesa. Dziś, kiedy mówicie „Pagoda”, każdy wie, o jakim samochodzie mowa.
Mercedes 230 SL trafia na rynek w 1963 roku i od razu odnosi triumf. Brigitte Bardot kupuje jeden egzemplarz, podobnie jak mnóstwo gwiazd i milionerów. Paul Bracq właśnie stworzył swoje pierwsze arcydzieło.
Kiedy widzę Pagodę na ulicy, wciąż dostaję dreszczy. Ten samochód zawiera wszystko, co kochamy w motoryzacji: elegancję, osiągi i styl. A pomyśleć, że zaprojektował go Francuz...
Złota dekada w Mercedesie
Między 1957 a 1967 rokiem Paul Bracq odnosi w Mercedesie wielkie sukcesy. Nie poprzestaje na Pagodzie. Tworzy także:
Mercedesa 600: ostateczną limuzynę, wybieraną przez szefów państw, królów i dyktatorów. Silnik V8 o pojemności 6,3 litra, ponad 6 metrów długości i drzwi, które otwierają się same. Najbardziej imponujący samochód swoich czasów.
Serie W108 i W109: luksusowe sedany, które na dekady zdefiniowały wizerunek Mercedesa.
W114 i W115: zwane „/8”, bardziej przystępne cenowo auta, ale wciąż z charakterystycznym podpisem Bracqa, rozpoznawalnym na tysiąc sposobów.
Paul jest na szczycie swoich możliwości. Kieruje zespołem projektantów, ma wolną rękę, a Mercedes mu ufa. Wszystko w najlepszym porządku.
A potem, w 1969 roku, wszystko się zmienia.
Zdrada: przejście do BMW
1969 rok. BMW składa Paulowi propozycję, której nie da się odrzucić. Szukają nowego dyrektora ds. designu, który zastąpi Wilhelma Hofmeistera, i chcą właśnie Paula Bracqa.
Wyobrażacie sobie? To tak, jakby Zinédine Zidane odszedł z Realu Madryt, żeby trenować Barcelonę. W świecie niemieckiej motoryzacji Mercedes i BMW to wojna totalna.
Ale BMW ma mocne argumenty: pełną swobodę, młody zespół i rewolucyjne projekty. A przede wszystkim obiecują Paulowi stworzenie czegoś, czego jeszcze nie ma: BMW „Série”.
Paul się zgadza. W 1970 roku przeprowadza się do Monachium.
Przyjęcie w Mercedesie? Lodowate. Człowiek, który stworzył Pagodę, przechodzi do wroga, a tego się nie wybacza. Paulowi jednak to nie przeszkadza, ma jedno zadanie: zrewolucjonizować BMW.
Wynalezienie BMW „Série”
Paul trafia do BMW i odkrywa markę w pełnej przemianie. Wtedy BMW to zupełnie inna firma niż dzisiaj. Produkują małe, porządne samochody, kilka przyjemnych sportowych modeli, ale nic wybitnego.
Paul bierze się do pracy razem z Bobem Lutzem, Amerykaninem pochodzenia szwajcarskiego, który właśnie został szefem rozwoju produktu. Zgrany duet: Lutz diagnozuje problemy, Bracq przedstawia rozwiązania wizualne.
Razem tworzą pierwsze modele BMW „Série”:
Serię 5 (E12): premium’owy sedan rodzinny, który bezpośrednio konkuruje z Mercedesem.
Serię 3 (E21): kompaktowe sportowe auto, które stanie się punktem odniesienia dla całego pokolenia.
Serię 6 (E24): elegancki coupé, który rywalizuje z najpiękniejszymi włoskimi autami.
Serię 7 (E23): luksusową limuzynę, która ma wyzwać Mercedesa klasy S.
Paul Bracq stworzył nowoczesną architekturę BMW. Do dziś BMW produkuje modele Serii 3, 5, 6 i 7. System nazewnictwa wymyślony przez Paula obowiązuje nadal, 50 lat później.
Koncept BMW Turbo: samochód przyszłości
1972 rok. Paul chce zrobić wielkie wrażenie przed Igrzyskami Olimpijskimi w Monachium. Ma dziewięć miesięcy na stworzenie rewolucyjnego concept-caru, który pokaże światu, na co stać BMW.
Zamyka się z zespołem i rodzi się potwór: BMW Turbo. Pomarańczowo-czerwony, jaskrawy samochód o futurystycznych liniach i awangardowych technologiach:
zderzaki odkształcalne wypełnione pianką, które pochłaniają uderzenia. Nie do pomyślenia w tamtych czasach.
Radarowy tempomat, który automatycznie utrzymuje odstęp od poprzedzającego pojazdu. Pamiętajcie, to rok 1972.
Obowiązkowe pasy bezpieczeństwa: nie da się uruchomić auta, jeśli pasy nie są zapięte.
I prekursor systemu BMW iDrive: centralny ekran, który kontroluje wszystkie funkcje samochodu.
BMW Turbo zdobywa nagrodę „Concept Car of the Year” szwajcarskiego magazynu motoryzacyjnego. Absolutny triumf. Ten samochód bezpośrednio inspiruje późniejsze BMW M1.
Kiedy oglądam zdjęcia BMW Turbo, myślę, że Paul był prawdziwym wizjonerem. W 1972 roku wymyślał już technologie, które dziś znajdziemy w naszych samochodach.
Ale i w BMW wszystko, co dobre, kiedyś się kończy.
Powrót do Francji, do Peugeota: zaskakujący projekt TGV
1974 rok. Paul odchodzi z BMW i podejmuje zaskakującą decyzję: wraca do Francji, do Peugeota. Nie po to, by projektować samochody. Zostaje dyrektorem ds. designu wnętrz.
Wiecie, co to oznacza? Paul będzie tworzył wnętrza Peugeotów 305, 505, 205, 405 i 106. Miliony Francuzów codziennie siadają we wnętrzach zaprojektowanych przez Paula Bracqa, nawet o tym nie wiedząc.
Najbardziej szalone jest to, że pomiędzy Mercedesem a BMW Paul znalazł czas, by pracować nad... prototypem TGV! Razem z Jacques’em Cooperem z Brissonneau et Lotz uczestniczy w projektowaniu TGV 001.
Zdajecie sobie sprawę? Facet, który zaprojektował Mercedesa Pagodę i BMW Série, pracował też nad TGV. Paul Bracq to człowiek, który ukształtował francuski ORAZ niemiecki transport.
A w Peugeocie Paul nie próżnuje. Tworzy szalone concept-cary: Quasar, Proxima, Oxia. Futurystyczne samochody, które zapowiadają lata 2000.
Najbardziej nietypowy projekt: Papamobile
Najbardziej zaskakującą anegdotą z okresu w Peugeocie jest to, że zostaje poproszony o pracę nad Papamobile. Tak, dobrze czytacie. Paul Bracq, który projektował dla prezydentów i milionerów, ma stworzyć samochód dla papieża.
Od Mercedesa 600 szefów państw po pojazd Jego Świątobliwości: Paul zrobił naprawdę wszystko. Jego CV to czyste szaleństwo: Mercedes, BMW, TGV, Peugeot, Papamobile. Brakuje tylko Ferrari, a objechałby cały świat.
Dziedzictwo geniusza
Paul Bracq przechodzi na emeryturę w 1996 roku, po 43 latach kariery. Ale nie zatrzymuje się. Wciąż maluje, rzeźbi i tworzy. Zasiada w jury najbardziej prestiżowych konkursów elegancji, w tym w Pebble Beach w Kalifornii.
Jego syn Boris zakłada w 2013 roku w Bordeaux „Les Ateliers Paul Bracq”, by restaurować Mercedesy SL „Pagode” i 600. Pasja przechodzi z ojca na syna.
A kiedy patrzę na twórczość Paula Bracqa, myślę, że mieliśmy szczęście. Szczęście, że młody bordelczyk, pasjonat motoryzacji, trafił do Mercedesa podczas służby wojskowej. Szczęście, że miał odwagę pokazać swoje szkice. Szczęście, że zrewolucjonizował BMW, zanim wrócił do Francji.
Bo Paul Bracq to po prostu jeden z największych projektantów samochodów w historii. Jedyny człowiek na świecie, który stworzył wizualną tożsamość Mercedesa ORAZ BMW. Francuz, który zaprojektował jedne z najpiękniejszych samochodów, jakie kiedykolwiek powstały.
Mercedes Pagoda, BMW Série, miliony Peugeotów, TGV... Paul Bracq ukształtował nasze codzienne życie, nawet się tego nie zauważając. I na tym właśnie polega geniusz: tworzyć przedmioty tak piękne i oczywiste, że wydaje się, jakby zawsze istniały.
Dziś, w wieku 90 lat, Paul Bracq wciąż tworzy w swojej pracowni w Bordeaux. Ja podziwiam tego pana, który pokazuje, że z talentem, odwagą i odrobiną szczęścia mały Francuz może zrewolucjonizować światowy przemysł samochodowy.
Historia Paula Bracqa to historia pasji, która spotyka okazję. A efektem są samochody, które do dziś nas zachwycają. Nie mogę przestać się uśmiechać, myśląc, że wszystko zaczęło się od zwykłej dostawy Mercedesa w październiku 1954 roku. Czasem los naprawdę zależy od drobiazgów.
{cta2}