Wiosna 1979 roku, gdzieś na saharyjskiej pustyni. Dwaj francuscy bracia, Claude i Bernard Marreau, przedzierają się przez wydmy swoim żółtym Renault 4L, podrasowanym w garażu w Nanterre. Wokół nich ultranowoczesne Toyota Land Cruiser i Range Rover pożerają kurz. Ale oni, z malutką puszką o mocy 140 koni, zajmą 5. miejsce w klasyfikacji generalnej pierwszego Paris-Dakar. Całkiem nieźle jak na samochód, który miał być po prostu... autem dla każdego.
Bo widzicie, Renault 4L to coś znacznie więcej niż zwykły samochód. To historia szalonego zakładu, wizjonerskiego szefa i małej Francuzki, która miała podbić cały świat. A dziś opowiem wam, jak samochód pomyślany jako praktyczny stał się legendą.
Zakład Pierre'a Dreyfusa
Mamy rok 1955, a Pierre Dreyfus właśnie przejął stery w Renault. Ten 48-letni socjalista patrzy na francuski rynek motoryzacyjny i widzi problem. Z jednej strony Citroën 2CV sprzedaje się świetnie wśród osób o małym budżecie, ale szczerze mówiąc, jest już trochę przestarzały. Z drugiej strony duże sedany Renault, niedostępne dla zwykłego śmiertelnika.
Dreyfus ma wizję: „Chcę masowej produkcji”, mówi do swoich zespołów. Chce auta dla wszystkich, czegoś rewolucyjnego. I wtedy rzuca genialne porównanie. Chce stworzyć motoryzacyjny odpowiednik dżinsów. Wiecie, tej taniej, super praktycznej, mega wytrzymałej rzeczy, która najpierw nosiła ją klasa robotnicza, a potem stała się ubraniem wszystkich.
Projekt 112 ruszył. Cel? Stworzyć samochód, który dorówna 2CV, ale będzie lepszy: nowocześniejszy, wygodniejszy, praktyczniejszy. A przede wszystkim dostępny dla każdego portfela.
Ale uwaga, w Renault w tamtych czasach nie było tak prosto. Fernand Picard, dyrektor działu badań, był raczej z tych, którzy wolą tradycyjny układ napędowy, czyli silnik z przodu i napęd na tył. Na szczęście w końcu dał się przekonać... być może trochę pod presją swojego szefa, kto wie.
Techniczna rewolucja
I wtedy inżynierowie Renault wymyślają coś absolutnie rewolucyjnego. Wyobraźcie sobie: pierwsze na świecie kombi z czterema drzwiami ORAZ dużą klapą bagażnika. Dziś wydaje się to oczywiste, ale w 1961 roku nikt na to nie wpadł!
Chodziło o to, by stworzyć pojazd w pełni modułowy. Składacie fotele i macie furgonetkę. Rozkładacie je i macie rodzinny sedan. A ta duża klapa z tyłu? Rewolucja! Koniec z mozołem przy ładowaniu bagaży przez małą pakę.
Kiedy patrzę na dzisiejsze samochody, myślę sobie, że 4L wymyśliła wszystko. Wszystkie te nowoczesne SUV-y i crossovery powtarzają dokładnie te same schematy, które ona ustaliła ponad 60 lat temu.
{cta1}1961: mała rewolucjonistka wychodzi z cienia
I wreszcie nadchodzi przełomowy moment: prezentacja na Salonie Samochodowym w 1961 roku. Renault pokazuje swoją małą perełkę, ale uwaga, robią to z rozmachem. Wypuszczają nawet wersję „Super”, R4 Super, by bezpośrednio konkurować z Ami 6 Citroëna. W tej wersji klapa otwiera się w całości w dół, z wbudowaną przesuwaną szybą. Nie do wiary!
Pierwsze testy? Kompletnie szalone. Jeszcze przed wprowadzeniem do sprzedaży prototypy przejechały 2,9 miliona kilometrów w najtrudniejszych warunkach. Od lodowatej Szwecji po afrykańskie pustynie, przez Stany Zjednoczone. Kierowcy testowi dosłownie mieszkali w swoim samochodzie, który nazwali „Marie-Chantal”. Romantycznie, prawda?
A wiecie, co jest szalone? 4L była jednym z nielicznych francuskich samochodów, w których żandarmi mogli jeździć w czapce na głowie! Jej hojny prześwit sprawiał, że była idealnym pojazdem służbowym. Dlatego spotkacie ją wszędzie: PTT, France Télécom, EDF, żandarmeria... Stała się oficjalnym autem Francji!
Natychmiastowy sukces wśród zwykłych ludzi
W 1963 roku Renault wprowadza wersję „Parisienne”, opracowaną we współpracy z magazynem Elle. Cel? Przyciągnąć kobiety eleganckim wykończeniem. 6250 franków pod koniec 1963 roku kosztowała ta wersja z wyższej półki.
Ale to, co fascynuje mnie najbardziej, to fakt, że Pierre Dreyfus od początku trafnie ocenił sytuację. Jego samochód-dżinsy rzeczywiście przeszedł od kontrkultury do codzienności wszystkich. Studenci ją uwielbiali, rodziny ją adoptowały, podróżnicy modyfikowali.
Tak naprawdę uważam, że 4L była pierwszym naprawdę demokratycznym samochodem w historii francuskiej motoryzacji. Nie tylko przystępnym cenowo, ale też łatwym w użytkowaniu. Każdy mógł nią jeździć, naprawić ją, dostosować do swoich potrzeb.
Renault 4L była czymś więcej niż zwykłym popularnym samochodem. Była symbolem wolności i niezależności dla całego pokolenia Francuzów. Kiedy w 1961 roku trafiła na rynek, nikt nie przypuszczał, że stanie się jedną z najbardziej charakterystycznych maszyn w Hexagonie.
A wiecie co? Ta 4L przypomina mi, dlaczego uwielbiam modele samochodów. Bo trzymając w dłoni małą 4L w skali 1:43, czuje się jakby cała tamta epoka wróciła w jednej chwili.
Właśnie dlatego otworzyłem swój sklep BernardMiniatures.fr. Mam ponad 1500 modeli w magazynie, głównie w skali 1:43, specjalizując się w francuskich samochodach z lat 1950–1999. Nie jestem dużym sklepem, więc często mam tylko jedną lub dwie sztuki każdego modelu, ale właśnie to nadaje mu urok. Mam oczywiście Renault, ale też Simca, Citroën 2CV, Panhard, Gordini, samochody z 24h Le Mans, rajdowe... po prostu wszystko po trochu.
Dostawa jest bezpłatna od 75 € w obrębie Francji, a ja dbam o to, by wszystko dobrze zapakować w folię bąbelkową, bo te małe samochodziki łatwo się tłuką.
Zajrzyjcie na bernardminiatures.fr, jeśli macie ochotę. Zobaczycie, że mam kilka miniaturowych 4L, które naprawdę warto zobaczyć.
A teraz opowiem trochę więcej o historii tej małej rewolucjonistki...
Bracia Marreau: gdy 4L staje się legendą
Ale najbardziej szalona historia związana z 4L to historia braci Marreau. Claude i Bernard, dwaj bracia z Nanterre, którzy zamienili skromny samochód dla ludu w maszynę wojenną pustyni.
Mamy rok 1979, a Thierry Sabine organizuje swój Paris-Dakar. Zgłoszenia są otwarte, a większość uczestników przyjeżdża Toyotami, Range Roverami, Mercedesami... solidnym sprzętem, jak to się mówi. A potem pojawiają się dwaj Francuzi ze swoim żółtym Renault 4L.
Uwaga, to nie była byle jaka 4L! W swoim garażu w Nanterre „Lisy pustyni”, bo tak ich nazywano, podrasowali swój mały samochód. Wszczepili silnik R5 Alpine o mocy blisko 140 koni, napęd 4x4 Sinpar i wzmocnili wszystko, co dało się wzmocnić.
Efekt? 5. miejsce w klasyfikacji generalnej i 2. w kategorii samochodów podczas pierwszego Paris-Dakar! Wyobraźcie sobie minę kierowców Toyoty, gdy widzą, jak ta mała francuska 4L wyprzedza ich w wydmach...
Epopeja trwa
I to nie koniec! W 1980 roku znów startują i zajmują 3. miejsce. 4L oficjalnie staje się samochodem podróżników. Nie trzeba było mieć wielkiego budżetu ani potężnego silnika, by przemierzać świat. Wystarczyło mieć odwagę, zaradność i 4L.
Ta historia fascynuje mnie, bo doskonale oddaje ducha 4L. Nie była najmocniejsza, nie była najwygodniejsza, ale była najbardziej wytrwała. I co najważniejsze, pozwalała zwykłym ludziom przeżywać niezwykłe przygody.
Kiedy patrzę na 4L w mojej kolekcji miniatur, zawsze myślę o tych dwóch braciach, którzy udowodnili, że pasja i pomysłowość bywają cenniejsze niż wszystkie konie mechaniczne świata.
Niespodziewany sukces na całym świecie
Ale wróćmy do liczb, bo tu robi się naprawdę szalenie. 8 135 424 egzemplarze sprzedano w latach 1961–1992. Wyobrażacie sobie? To drugi najlepiej sprzedawany francuski samochód w historii!
A najbardziej niesamowite jest to, że produkowano ją w 28 krajach. Od fabryki w Billancourt po linie montażowe w Argentynie, Hiszpanii, Maroku... Mała 4L stała się obywatelką świata.
W 1970 roku Renault wprowadza nawet wersję „Safari”, zaprojektowaną z myślą o młodzieży, z kolorowymi fotelami i luźnym wyglądem. Znów zrozumieli wszystko: 4L to nie był tylko środek transportu, to był styl życia.
Legendarna wytrzymałość
Były też wyprawy dookoła świata, które udowodniły jej wyjątkową wytrzymałość. Afryka, Azja, Ameryka Południowa... Wszędzie tam, gdzie były niemożliwe drogi, szaleni podróżnicy i wyzwania, spotykało się 4L.
Mnie najbardziej zachwyca to, że dało się ją naprawić praktycznie wszędzie. Prosta mechanika, solidne części, zero kapryśnej elektroniki. Uderzenie młotkiem tu, kawałek drutu tam i jechało się dalej! To był antytezą nowoczesnego samochodu.
Pamiętam, że gdzieś czytałem, jak pewien afrykański mechanik powiedział: „Z 4L można dojechać na koniec świata. Z innymi autami tylko na koniec drogi”. Wszystko się w tym zawiera, prawda?
{cta2}1997: odrodzenie dzięki 4L Trophy
A kiedy myśleliśmy, że epopeja dobiegła końca - produkcję zakończono w 1992 roku - pewien Jean-Jacques Rey wpada na genialny pomysł.
Mamy 1997 rok, a ten pasjonat rajdów, siedząc przy ognisku, myśli sobie, że chciałby przeżyć tę przygodę w wieku 20 lat. Tworzy więc 4L Trophy: studencki rajd humanitarny z jedną zasadą - przejechać Maroko Renault 4L.
Pierwsza edycja? Zaledwie trzy samochody. Dziś? Ponad 1000 załóg na starcie każdego lutego! I co najpiękniejsze, zachowano ducha oryginału: młodzi ludzie poniżej 28. roku życia ruszają w przygodę z prawie niczym, tylko z odwagą i starą 4L.
Uważam, że to piękne. Ponad 25 lat po zakończeniu produkcji 4L wciąż zachwyca nowe pokolenia. Wciąż udowadnia, że można przeżywać niezwykłe rzeczy bez wielkich pieniędzy na najnowszy modny SUV.
Nowoczesne dziedzictwo
A wiecie, co jest szalone? Renault w końcu zrozumiało, że wypuściło coś ogromnego. W 2021 roku, z okazji 60. urodzin 4L, zaprezentowało koncepcję Renault 4EVER Trophy. Elektryczna 4L! Pomysł na unowocześnienie ikony przy zachowaniu jej duszy.
Bo w końcu co sprawiało, że 4L była tak urocza? Nie moc ani luksus. Była to jej prostota, wytrzymałość i wyjątkowa zdolność do robienia tego, co niemożliwe.
Pierre Dreyfus miał genialną intuicję z porównaniem do dżinsów. 4L rzeczywiście stała się uniwersalnym ubraniem motoryzacji. Praktyczna, solidna, ponadczasowa i przede wszystkim dostępna dla wszystkich.
Gdy samochód staje się legendą
Dziś, patrząc na Renault 4L, myślę, że reprezentuje ona wszystko, co być może straciliśmy w nowoczesnej motoryzacji. Epokę, w której samochód był po prostu samochodem: narzędziem do przemieszczania się z punktu A do punktu B, ale też sposobem na przeżywanie przygód, dorastanie i marzenia.
Bracia Marreau to rozumieli: z 4L wszystko było możliwe. Nie trzeba było być bogatym ani zawodowym kierowcą wyścigowym. Wystarczyło mieć ochotę, by ruszyć w drogę.
I może właśnie w tym tkwi prawdziwy geniusz Pierre'a Dreyfusa i jego zespołu. Nie stworzyli tylko samochodu, stworzyli dostępne marzenie. Marzenie o wolności, przygodzie i niezależności.
Tak, 4L nie była idealna. Piła dużo paliwa, hałasowała, nie była wygodna na autostradzie. Ale miała coś magicznego, czego nowoczesnym samochodom często brakuje: duszę.
Duszę, która wciąż porusza serca tysięcy studentów każdego roku w 4L Trophy. Duszę, dzięki której, 60 lat po jej narodzinach, wciąż mówimy o niej z pasją. Duszę, dzięki której Pierre Dreyfus, gdyby wciąż żył, mógłby być dumny ze swojego szalonego zakładu.
Renault 4L: nie tylko samochód, ale przygoda na czterech kołach, która zapisała się w historii francuskiej motoryzacji. A ja za każdym razem, gdy widzę ją na drodze, myślę, że wciąż niesie w sobie wszystkie marzenia o ucieczce, które umożliwiła.
Oto historia małej Francuzki, która chciała być po prostu praktyczna... a stała się wieczna.