Paryski Salon Samochodowy, październik 1948. Nerwowy mężczyzna przechadza się między lśniącymi stoiskami producentów. Nazywa się Pierre Boulanger i to, co za chwilę odsłoni, na zawsze zmieni historię francuskiej motoryzacji. On jeszcze tego nie wie...
Kiedy zdejmuje płachtę z własnego dzieła, pierwsze reakcje lecą jak z procy: „Ale brzydota!”, „Wygląda jak z kartonu!”, „Czy Citroën dorzuca do tego otwieracz do konserw?” Pracownicy Renault, stojący tuż naprzeciwko, pokładają się ze śmiechu: „Citroën właśnie pokazał to, co odważają się nazywać samochodem!”
Muszę przyznać, że gdybym tam był, pewnie też bym parsknął śmiechem. Bo szczerze mówiąc, ta mała szara rzecz z okrągłymi reflektorami i falistą karoserią wyglądała jak brzydkie kaczątko. Tyle że ta „brzydka” maleństwo miało stać się jednym z najlepiej sprzedających się samochodów w historii Francji i przez 42 lata jeździć bez jednej zmarszczki.
Dziś opowiem Wam niesamowitą historię Citroëna 2CV: jak wizjoner zrewolucjonizował motoryzację, tworząc auto dla ludu, jak to dzieło omal nie przepadło przez wojnę i dlaczego do dziś pozostaje symbolem wolności i prostoty.
Człowiek, który marzył o samochodzie dla wszystkich
Żeby zrozumieć 2CV, trzeba najpierw zrozumieć Pierre’a-Julesa Boulangera. Urodzony w 1885 roku w Sin-le-Noble na północy Francji, był odznaczonym lotnikiem z I wojny światowej, który w 1919 roku trafił do Michelin. Kiedy w 1937 roku objął stery Citroëna, miał już jasną wizję: zdemokratyzować motoryzację.
A teraz uwaga, bo wymagania, jakie w 1935 roku sformułował, są po prostu legendarne. Cytuję: „Niech wasze służby opracują samochód, który pomieści dwóch chłopów w drewniakach, pięćdziesiąt kilogramów ziemniaków albo beczułkę, rozwijający maksymalnie 60 km/h i spalający trzy litry benzyny na sto kilometrów.” I dodaje, a tu jest ten detal, który dobija: „Pojazd ma ponadto przejeżdżać najgorsze drogi polne, a jego zawieszenie musi być nienaganne, bo koszyki z jajami wożone z tyłu mają dotrzeć w całości.”
Wyobrażacie sobie minę inżynierów? „Pierre, czego ty właściwie chcesz? Samochodu czy cudu?” Ale Boulanger się nie śmieje. Zrozumiał, że wiejska Francja potrzebuje auta prostego, niezawodnego i przede wszystkim przystępnego cenowo.
Zespół na miarę legendy
Boulanger nie działa sam. Otacza się dwoma geniuszami: André Lefèbvre odpowiada za technikę, a Flaminio Bertoni za design. Lefèbvre to inżynier od podwozi, dawny konstruktor samochodów Grand Prix. Ten facet wie, o czym mówi, jeśli chodzi o mechanikę.
Bertoni to włoski designer urodzony w 1903 roku, który nadał ostateczny kształt liniom 2CV. A trzymajcie się mocno: dwucylindrowy silnik chłodzony powietrzem podobno zainspirował się jego własnym motocyklem BMW! Uwielbiam takie detale, pokazujące, że inspiracja może przyjść znikąd.
{cta1}
Projekt, który przetrwa wojnę
Już w 1936 roku rusza projekt TPV, czyli Très Petite Voiture, „bardzo mały samochód”. Inżynierowie do 1939 roku opracowują 49 prototypów. Wszystko idzie dobrze, testy są obiecujące, a salon 1939 coraz bliżej...
A potem wybucha wojna.
Wtedy Boulanger podejmuje radykalną decyzję: nakazuje zniszczyć wszystkie prototypy, około 250 egzemplarzy, żeby nie wpadły w ręce Niemców. Wyobraźcie sobie tę scenę! Setki godzin pracy, przełomowe innowacje, wszystko zamienione w miazgę.
Ale na szczęście zawsze znajdzie się ktoś sprytniejszy od reszty. Henri Loridont, inżynier, nie wykonuje polecenia i po kryjomu chowa jeden rozmontowany egzemplarz w skrzyniach. Ten człowiek uratował historię francuskiej motoryzacji, nawet o tym nie wiedząc!
A teraz robi się szalenie ciekawie: prace wznowiono w tajemnicy już w 1941 roku, w pełni okupacji! Pod nosem Niemców zespół Citroëna dalej pracował nad swoim rewolucyjnym maleństwem. Zmieniono niemal wszystko: stal zamiast aluminium, silnik chłodzony powietrzem... Wojna ostatecznie pozwoliła udoskonalić projekt.
Szczerze mówiąc, ta historia przyprawia mnie o dreszcze. Wyobraźcie sobie tych inżynierów, którzy pracują w cieniu, przekonani, że mają w rękach coś wyjątkowego, nie wiedząc, czy kiedykolwiek zobaczą koniec tunelu.
Era automobilowych pionierów
Citroën 2CV był zwieńczeniem wizji naprawdę rewolucyjnej jak na swoje czasy. Równolegle w Europie powstawały legendarne auta, takie jak Volkswagen Garbus, wszystkie napędzane tą samą filozofią: stworzyć samochód dla jak największej liczby ludzi. Do luksusowych bolidów dla bogatych było wtedy daleko! Te popularne auta miały przedefiniować nasze podejście do mobilności i zmienić oblicze społeczeństw.
Zresztą mam kilka wyjątkowych egzemplarzy z tamtej epoki w swoim sklepie BernardMiniatures.fr. Oferuję tam ponad 1500 miniatur starych samochodów, głównie w skali 1:43, z pięknym wyborem francuskich modeli z lat 1950–1990. No cóż, nie jestem wielkim sklepem, więc często mam tylko jedną lub dwie sztuki danego modelu, ale to właśnie czyni je wyjątkowymi. Dostawa jest bezpłatna od 75 € we Francji, a ja dbam o to, żeby wszystko starannie zapakować w folię bąbelkową, bo te małe cudeńka łatwo się tłuką. Zajrzyjcie na bernardminiatures.fr, jeśli macie ochotę.
A teraz wróćmy do naszej historii...
Triumf brzydoty
7 października 1948 roku. Dzień D nadszedł. 2CV zostaje oficjalnie zaprezentowana na Salonie Samochodowym w Paryżu, przed prezydentem Vincentem Auriolem собственной персоной. I wtedy prasa rozszarpuje ją w strzępy.
Dziennikarze nie szczędzą uszczypliwości. Oprócz wcześniej przytoczonych docinków pada: „Wygląda jak wielbłąd” albo „To parasol na czterech kołach”. Ja bym dodał „z urokiem lodówki”, ale cóż, wtedy jeszcze nie byłem na świecie.
Ale publiczność myśli inaczej. Mimo kpin paryskiej prasy ludzie od razu dostrzegają zalety tego małego samochodu. Napływ zamówień szybko przyznaje rację wizjonerskim konstruktorom.
A wiecie co? Produkcja w 1949 roku wynosi zaledwie 876 sztuk. Cztery samochody dziennie, wyobrażacie sobie? W takim tempie zdążyłbym wyprodukować swoje miniatury ręcznie szybciej, niż oni prawdziwe auta!
Innowacje, które rewolucjonizują motoryzację
Pod tą pozorną prostotą 2CV kryje technologię całkowicie rewolucyjną jak na swoje czasy. Niezależne koła, napęd na przednie koła, czterobiegowa skrzynia, opony z osnową radialną Michelin, przekładnia zębatkowa... W 1948 roku to nie do pomyślenia w popularnym samochodzie!
Do tego dochodzi wyjątkowe zawieszenie ze poziomymi sprężynami śrubowymi i połączonymi wahaczami przednimi i tylnymi. Efekt? Ogromny skok kół i wyjątkowa miękkość, która pozwala komfortowo jechać nawet po wyboistych drogach gruntowych. Koszyki z jajami rzeczywiście docierają w całości!
Kilka lat temu miałem okazję prowadzić 2CV i szczerze mówiąc, robi wrażenie. Ten mały samochód przejedzie wszędzie, pochłania wszystkie nierówności drogi i daje wrażenie unoszenia się nad dziurami. Magia.
Fenomen społeczny
Bardzo szybko 2CV staje się czymś więcej niż zwykłym samochodem. Staje się fenomenem społecznym. Rolnicy, proboszczowie, ojcowie rodzin, studenci... Wszyscy przyjmują „Deudeuche” do swojego życia.
Ale uwaga, sukces ma swoją cenę: czas oczekiwania na dostawę wynosi 6 do 7 lat! Dobrze czytacie. Siedem lat czekania! Sytuacja staje się tak absurdalna, że używana 2CV kosztuje więcej niż nowa w salonie. Niektórzy sprytni klienci zamawiają od razu drugą 2CV, odbierając pierwszą, żeby mieć pewność, że za 5–6 lat będą mieli kolejną.
Wyobraźcie sobie scenę: „Dzień dobry, przyjechałem odebrać moją 2CV, którą zamówiłem w 1952 roku.” – „Świetnie, oto pański samochód! A tak przy okazji, nie chciałby pan zamówić jeszcze jednego na 1966 rok?”
Ewolucja ikony
Z biegiem dekad 2CV ewoluuje, ale zachowuje swoje DNA. Więcej mocy, więcej komfortu, a jednak wciąż ta rozbrajająca prostota. Brak wskaźnika paliwa? Nic nie szkodzi, ufamy licznikowi kilometrów! Ogrzewanie działa kapryśnie? Narzucamy koc!
Ta filozofia „tylko tyle, ile trzeba” zdobywa serca całych pokoleń. W 1958 roku Citroën prezentuje nawet wersję Bimoteur z napędem na cztery koła, z dwoma silnikami, z przodu i z tyłu, o łącznej mocy 28 koni. Wyprodukowano zaledwie 694 egzemplarze w latach 1960–1971, dlatego dziś jest to najbardziej poszukiwana 2CV wśród kolekcjonerów.
Charleston: łabędzi śpiew
W październiku 1980 roku, gdy 2CV się starzeje i zbliża się jej koniec, Citroën wykonuje ostatni ruch: limitowana seria Charleston. 8000 egzemplarzy w czerni i czerwieni Delage z wnętrzem w pepitkę. Pomysł jest prosty: wykorzystać nostalgię za szalonymi latami dwudziestymi.
I wtedy na paryskim salonie zapanowało prawdziwe poruszenie! Sukces jest tak natychmiastowy, że Citroën postanawia w 1981 roku włączyć Charleston do oferty, z kolejnymi kolorami, takimi jak żółty i szary. Model stał się pełnoprawnym członkiem gamy aż do zakończenia produkcji w 1990 roku.
Ja zawsze miałem słabość do Charlestona. Dwukolorowe malowanie nadaje mu retro-szyk, który kontrastuje z zazwyczaj surowym wyglądem 2CV. A poza tym, przyznajmy, idealnie pasował do swoich czasów: po ponurych latach siedemdziesiątych wszyscy tęskniliśmy za kolorami i fantazją.
Tragedia Pierre’a Boulangera
Muszę jednak opowiedzieć o tragicznym losie Pierre’a Boulangera, ojca 2CV. 11 listopada 1950 roku, w wieku zaledwie 65 lat, ginie w wypadku samochodowym, prowadząc Traction Avant na drodze krajowej 9, w pobliżu Broût-Vernet w departamencie Allier.
Ironia jest okrutna: ten człowiek, który zrewolucjonizował motoryzację, głosząc bezpieczeństwo i prostotę, zginął za kierownicą, zaledwie dwa lata po triumfie swojego dzieła na salonie w 1948 roku. Nigdy nie doczekał się planetarnego sukcesu swojego „małego samochodu”, który miał jeszcze przez 40 lat zapisywać się w historii.
Ta historia mnie przygnębia. Wyobraźcie sobie! Facet, który wymyślił samochód dla ludu, który uczynił motoryzację dostępną dla milionów Francuzów, umiera, zanim jego marzenie spełni się w pełni.
Dziedzictwo na wieki
{cta2}
Ostatecznie sprzedano ponad 5,1 miliona egzemplarzy w latach 1949–1990, co czyni 2CV jednym z dziesięciu najlepiej sprzedających się samochodów we Francji. W 2000 roku została nawet wybrana „Samochodem stulecia”! Niezły wynik jak na auto, które na początku nazywano kartonem.
Przez 42 lata 2CV była obrazem Francji w różnych epokach: od Frontu Ludowego po lata osiemdziesiąte, przez odbudowę powojenną i ruchy społeczne Maja 68. Towarzyszyła naszym dziadkom, rodzicom, a może nawet niektórym z Was w pierwszych wspomnieniach związanych z samochodem.
Do dziś 2CV fascynuje. Kolekcjonerzy się o nie biją, kluby pasjonatów organizują zloty w całej Francji, a jej ponadczasowy design wciąż inspiruje twórców. Pozostaje symbolem wolności, prostoty i francuskiej pomysłowości.
Duch 2CV trwa
Najbardziej zdumiewa mnie w 2CV to, że udowadnia, iż można zrewolucjonizować branżę bez stawiania na błyskotki. Czasem najbardziej radykalną innowacją jest prostota. Pierre Boulanger to rozumiał: dać ludziom dokładnie to, czego potrzebują, ani mniej, ani więcej, a stworzy się coś ponadczasowego.
Dlatego następnym razem, gdy zobaczycie 2CV pyrkającą po wiejskiej drodze, pozdrówcie ją. Reprezentuje znacznie więcej niż zwykły samochód: uosabia francuski geniusz, odwagę jej twórców i niezachwiane przywiązanie publiczności do dobrych pomysłów.
Kto wie? Może pewnego dnia z tym samym podziwem będziemy wspominać te elektryczne samochody, które coraz częściej zalewają nasze drogi. Ale to już zupełnie inna historia...
Tymczasem legenda 2CV wciąż toczy się gdzieś po drogach naszej zbiorowej pamięci.