Wiosna 1961 roku, Neuilly-sur-Seine. W biurach Citroëna Pierre Bercot, prezes marki z szewronami, z niedowierzaniem wpatruje się w gipsowy model postawiony przed nim. Przedmiot, który właśnie zobaczył, zrewolucjonizuje francuską motoryzację, ale wywoła także jedną z najtrwalszych kontrowersji estetycznych w historii motoryzacji. Ta niemożliwa sylwetka, linia w kształcie „Z”, która łamie wszelkie konwencje... to dzieło włoskiego geniusza, Flaminio Bertoniego.
Muszę przyznać, że gdy po raz pierwszy zobaczyłem Ami 6, byłem jeszcze dzieciakiem i uznałem ją za... dziwną. Naprawdę dziwną. Ta tylna szyba zamontowana do góry nogami sprawiała wrażenie, jakby ktoś zamontował samochód tyłem na przód!
Ale ta pozorna dziwaczność krywała w rzeczywistości niezwykłe wyzwanie techniczne. Flaminio Bertoni właśnie rozwiązał niemożliwe równanie, jakie postawił mu Bercot: stworzyć prawdziwą czterodrzwiową limuzynę, przestronną, z bagażnikiem godnym tej nazwy, i to na ciasnym podwoziu 2CV. Innymi słowy, misja niemożliwa.
A jednak włoski geniusz znalazł ROZWIĄZANIE. Odwracając słynną tylną szybę, zyskał miejsce wszędzie: więcej przestrzeni w kabinie, bagażnik wreszcie nadający się do użytku i nieoczekiwane praktyczne zalety. Odwrócona szyba pozostawała czysta podczas deszczu, a manewry w paskudnej pogodzie stawały się dziecinnie proste.
Człowiek stojący za rewolucją: Flaminio Bertoni
Flaminio Bertoni, urodzony w 1903 roku we Włoszech, to po prostu jeden z najbardziej wizjonerskich projektantów w historii motoryzacji. Gdy w latach 30. trafia do Citroëna, nikt nie wyobraża sobie, że zrewolucjonizuje projektowanie samochodów. To on zaprojektował Traction Avant, 2CV, DS... a teraz Ami 6.
Ale przy Ami 6 Bertoni posunął się jeszcze dalej. Doskonale wiedział, że jego projekt wywoła szok, podzieli ludzi i da temat do rozmów. Moim zdaniem w głębi duszy bawiło go to. Bo za tą rewolucyjną linią kryła się nieubłagana logika.
Zamówienie Bercota było jasne: chciał samochodu klasy średniej, czegoś pomiędzy prostą 2CV a luksusową DS. Auta dla rodzin, które chciały nieco więcej komfortu niż Deuche, ale nie mogły sobie pozwolić na DS. Problem? Citroën miał napięty budżet i chciał wykorzystać płytę podłogową 2CV.
Bertoni więc засуcił rękawy. Wziął ołówek, gliniane modele i zaczął myśleć. Jak pomieścić czterech pasażerów wygodnie na podwoziu 2CV? Jak stworzyć prawdziwy bagażnik? I wtedy pojawił się genialny pomysł: linia w kształcie „Z”.
Rewolucyjne wyzwanie techniczne
Nie wiem, czy zdajecie sobie sprawę z tego wyczynu technicznego. W 1961 roku nikt, ale to naprawdę nikt, nie wyobrażał sobie nadwozia takiego jak to. Ta odwrócona tylna szyba była czymś, czego nigdy wcześniej nie widziano. I nie chodziło tylko o ładny wygląd, choć, no cóż, z Ami 6 piękno jest kwestią gustu!
Nie, to rozwiązanie pozwalało zyskać miejsce wszędzie. Kabina była przestronna, bagażnik wreszcie nadawał się do użytku, a na deser Citroën mógł zachować sprawdzoną mechanikę 2CV, oferując jednocześnie prawdziwy komfort.
Bo tak, Ami 6 to było także: miękkie fotele jak w DS, ikoniczna jednoramienna kierownica, starannie wykończone wnętrze. Daleko jej było do spartańskiej 2CV. Bercot chciał przyciągnąć bardziej mieszczańską klientelę i trzeba to było widać.
{cta1}
Kwiecień 1961: chłodne przyjęcie publiczności
Kiedy Ami 6 trafia do salonów w kwietniu 1961 roku, to szok. Ludzie przystają, patrzą, drapią się po głowie. Ten samochód nie przypomina niczego znanego. Z linią w kształcie „Z”, odwróconą tylną szybą i kanciastymi formami kompletnie zbija z tropu.
Prasa motoryzacyjna nie bardzo wie, co o nim myśleć. Jedni krzyczą o geniuszu, inni mówią o dziwactwie. A przeciętny odbiorca? Cóż, przeciętny odbiorca pozostaje zdezorientowany. Czy ten samochód jest piękny, czy brzydki? Trudno rozstrzygnąć.
Pamiętam namiętne dyskusje w kawiarniach. Byli tacy, którzy uwielbiali ten rewolucyjny design, i tacy, którzy uważali go za kompletną porażkę. Z Ami 6 nie było złotego środka: albo się ją kochało, albo nienawidziło.
A sprzedaż na początku? No cóż, nie było szaleństwa. Francuzi, przyzwyczajeni do bardziej klasycznych linii, wahali się. Ta Ami 6 odstraszała tak samo, jak fascynowała. Citroën zaczynał się zastanawiać, czy Bertoni tym razem nie przesadził z ambicjami.
Strategia marketingowa „Pour vous Madame”
Wobec tak chłodnego przyjęcia Citroën postanawia zagrać sprytnie. Marka celuje konkretnie w nowoczesne kobiety lat 60.. Hasło? „Pour vous Madame”. Idea była taka, by przedstawić Ami 6 jako idealny samochód dla pań, które chcą więcej wyrafinowania niż w 2CV.
I to działa, i to całkiem nieźle! Ami 6 zdobywa klientelę kobiecą, która docenia komfort, łatwość prowadzenia i oryginalny design, wyróżniający się z tłumu. Wiecie zresztą, kto jeździł Ami 6? Yvonne de Gaulle, żona generała! Kiedy Pierwsza Dama Francji wybiera twój samochód, to znaczy, że trafiłeś w dziesiątkę.
Ale prawdziwy zwrot nadejdzie stamtąd, skąd się go nie spodziewano...
1964: nieoczekiwany triumf kombi
Trzy lata po premierze sedana Citroën wprowadza wersję kombi Ami 6. I wtedy zaczyna się eksplozja. Tego kombi nikt tak naprawdę nie przewidywał, zwłaszcza Pierre Bercot, który nie znosił kombi, traktując je jako użytkowe.
Ale liczby mówią same za siebie: w 1966 roku Ami 6 kombi staje się najlepiej sprzedającym się samochodem we Francji! Popularniejsze od sedana, popularniejsze od wielu konkurentów. To niespotykane w historii francuskiej motoryzacji.
Uważam to za fascynujące. To nadwozie kombi, z linią w kształcie „Z”, działa jeszcze lepiej niż w sedanie. Ogromna przestrzeń ładunkowa i wyjątkowa praktyczność sprawiają, że odwrócona tylna szyba w kombi nabiera pełnego sensu.
Bercot, który niechętnie zatwierdzał ten projekt, musi przełknąć dumę. Jego „użytkowe” kombi ratuje sprzedaż całej gamy Ami. Czasem trzeba umieć przyznać się do błędu!
A potem nadchodzi 1964 rok, dramatyczny dla Citroëna: Flaminio Bertoni umiera nagle. Człowiek, który zrewolucjonizował francuski design samochodowy, odchodzi w wieku zaledwie 61 lat. Dla Citroëna to koniec pewnej epoki.
Złożone dziedzictwo Bertoniego
Po śmierci Bertoniego pojawia się pytanie: co zrobić z Ami 6? Czy tak charakterystyczny design może ewoluować bez swojego twórcy? Odpowiedź przychodzi od kolejnego geniusza designu: Roberta Oprona.
Citroën Ami 6 był czymś więcej niż zwykłym samochodem dla mas. Był symbolem francuskiej śmiałości w motoryzacji. I to właśnie przypomina mi, dlaczego uwielbiam kolekcjonować miniatury tych kultowych samochodów.
Dlatego właśnie założyłem sklep BernardMiniatures.fr. Mam ponad 1500 miniatur w magazynie, głównie w skali 1/43, z ciekawym wyborem Citroënów z tej złotej epoki: Ami 6, Ami 8, ale też 2CV, DS, GS... cały ten fantastyczny okres lat 60. i 70.
Nie jestem dużym przemysłowym sklepem, więc często mam tylko jedną lub dwie sztuki każdego modelu, ale właśnie to nadaje mu urok. Każda miniatura opowiada historię, tak jak ta Ami 6, która stoi w mojej gablocie.
Dostawa jest bezpłatna od 75 € we Francji, a ja bardzo dbam o solidne pakowanie – te małe cudeńka źle znoszą podróż, jeśli nie zachowa się ostrożności.
Zajrzyjcie na bernardminiatures.fr, jeśli macie ochotę. Zobaczycie, że mam kilka perełek, które naprawdę warto zobaczyć.
Ale wróćmy do naszej historii, bo dalszy ciąg może was zaskoczyć...
1969: Robert Opron i odrodzenie dzięki Ami 8
Pięć lat po śmierci Bertoniego Citroën prezentuje Ami 8. Robert Opron, nowy mistrz designu w Citroënie, ma delikatne zadanie: rozwinąć dzieło swojego poprzednika, nie zdradzając go.
I szczerze mówiąc, Opron radzi sobie znakomicie. Zachowuje wszystko, co działa: nadwozie, drzwi, dach, tylne błotniki. Ale przeprojektowuje to, co przeszkadzało: koniec z odwróconą tylną szybą, miejsce dla bardziej konwencjonalnej sylwetki fastback.
Ami 8 to kompromis idealny. Zachowuje przestronność i praktyczność Ami 6, ale z mniej kontrowersyjnym designem. Opron rozumiał, że słynna linia w kształcie „Z” mogła zniechęcać część kupujących. Więc ją wygładził, złagodził i unowocześnił.
Muszę przyznać, że uważam to za błyskotliwe. Rozwinąć tak szczególny design bez utraty jego duszy to wielka sztuka. Ami 8 zachowuje charakterystyczną osobowość Citroëna, ale w bardziej przystępnej formie.
Zagadka cyfry „8”
Ale dlaczego „8”? W Citroënie cyfra tradycyjnie oznaczała pojemność silnika: 2CV, DS 19, DS 20, DS 21... Ale Ami 8 ma ten sam silnik 602 cm³ co Ami 6! Dlaczego więc ta „8”?
Nikt do końca nie potrafi wyjaśnić tego wyboru. Citroën dysponował wtedy silnikiem Panhard o pojemności 850 cm³, który mógłby uzasadniać tę nazwę, ale nigdy go nie zamontowano. Tajemnica pozostaje nierozwiązana i tylko dodaje uroku temu nietypowemu samochodowi.
Pewne jest, że Ami 8 lepiej radzi sobie na rynku. Klasyczniejsze linie przyciągają szerszą publiczność, a Citroën może wreszcie w pełni wykorzystać potencjał tej gamy klasy średniej.
1973: eksperyment z Ami Super
Citroën się nie zatrzymuje. W 1973 roku marka wprowadza Ami Super, wersję z mocniejszym, czterocylindrowym silnikiem bokserskim o pojemności 1015 cm³ z GS. Tym razem można wreszcie przekroczyć 140 km/h!
Ami Super to technologiczny szczyt tej linii. Więcej mocy, lepsze osiągi, ale wciąż ta znakomita przestronność. Na papierze wszystko wygląda idealnie.
Ale w praktyce? Cóż, Ami Super okazuje się klapą. Za droga w zbyt wąskiej gamie, znika w 1976 roku po zaledwie 3 latach produkcji i 42 000 egzemplarzy. Klienci nie widzą sensu płacenia więcej za Ami, skoro za tę samą cenę można kupić GS.
Uważam to za szkodę. Ami Super miała wszystko, co mogło się spodobać: unikatowy charakter linii Ami z prawdziwymi osiągami. Ale pozycjonowanie handlowe było chybione.
Jedyna trzybryłowa limuzyna Citroëna
A wiecie co? Ami 6 była jedyną trzybryłową limuzyną w historii Citroëna, aż do pojawienia się C5 w latach 2000! Flaminio Bertoni początkowo wymyślił rewolucyjną klapę tylną, ale Bercot ją odrzucił.
Efekt: ta wyjątkowość w historii marki z szewronami. Przez 40 lat żaden inny Citroën nie miał takiej konfiguracji trzybryłowej. Najlepiej pokazuje to, jak bardzo Ami 6 wyróżniała się w gamie!
{cta2}
Trwałe dziedzictwo kontrowersyjnego designu
W 1978 roku produkcja Ami definitywnie się kończy. Wyprodukowano ponad 1 840 000 egzemplarzy w całym okresie produkcji Ami 6 i 8. To ogromna liczba jak na samochód o tak szczególnym designie!
A co zostało z tej historii dzisiaj? Cóż, poszukiwany samochód kolekcjonerski, design, który wciąż dzieli, i wyjątkowe dziedzictwo. Ami 6/8 pokazuje, że można odnieść sukces komercyjny dzięki rewolucyjnemu designowi.
Patrzę na tamte czasy z nostalgią. Producenci odważnie eksperymentowali i podejmowali ryzyko. Dziś samochody wyglądają podobnie. W czasach Ami 6 każda marka miała własną osobowość, styl i odwagę.
Flaminio Bertoni uważał zresztą Ami 6 za swoje najdoskonalsze dzieło. Nie DS, nie 2CV, ale właśnie ten mały sedan o tak kontrowersyjnym designie. I jeśli się nad tym zastanowić, może nie mylił się.
Design, który wciąż dzieli
Nawet dziś, wspomnijcie o Ami 6 na zlocie samochodowym, a zobaczycie: miłośnicy motoryzacji natychmiast się podzielą. Są tacy, którzy uważają tę linię za genialną i rewolucyjną, i tacy, którzy uznają ją za nieudaną i dziwaczną.
Ale w głębi duszy to może właśnie jest geniusz Bertoniego. Stworzenie samochodu, który nikogo nie pozostawia obojętnym. W świecie, w którym motoryzacja staje się coraz bardziej jednolita, ta Ami 6 z odwróconą tylną szybą pozostaje wyjątkowa, niepowtarzalna.
Muszę przyznać, że z perspektywy czasu coraz bardziej doceniam ten design. Linia w kształcie „Z” ma charakter i osobowość. Opowiada historię epoki, w której producenci nie bali się szokować.
Więc następnym razem, gdy zobaczycie Ami 6 albo Ami 8, zatrzymajcie się na chwilę. Spójrzcie na tę wyjątkową sylwetkę i pomyślcie o Flaminio Bertonim, który odważył się przełamać konwencje. I uświadomcie sobie, że macie przed sobą jeden z najbardziej śmiałych samochodów w historii francuskiej motoryzacji.
Bo w końcu być może to właśnie jest prawdziwy sukces Ami 6: na zawsze zapisała się w pamięci. Sześćdziesiąt lat po premierze wciąż o niej rozmawiamy. Wciąż o niej dyskutujemy. Wciąż dzieli. A szczerze mówiąc, ile samochodów może powiedzieć to samo?