6 października 1955 roku, Salon Samochodowy w Paryżu. Zwiedzający spokojnie spacerują między stoiskami, zatrzymują się przy Peugeot 403, potem przy Renault Dauphine, gdy nagle... BAM. Na stoisku Citroëna wybucha prawdziwe szaleństwo. Dosłownie. Ludzie się przepychają, depczą po sobie, a niektórzy wspinają się na barierki, żeby lepiej widzieć. Co może wywołać taką zbiorową histerię? Samochód. Ale nie byle jaki.
Samochód przypominający statek kosmiczny, o kształtach łamiących wszystkie zasady, do jakich przywykliśmy w motoryzacji. Auto tak rewolucyjne, że 743 osoby podpisują zamówienie w ciągu pierwszych 15 minut. Słowo daję, 15 minut! Ja potrzebuję więcej czasu, żeby wybrać pizzę na piątkowy wieczór.
Tym samochodem jest Citroën DS 19, a ja opowiem wam, jak trzech mężczyzn stworzyło najbardziej futurystyczny pojazd w historii motoryzacji. To historia geniuszu, technologicznej rewolucji i auta, które dosłownie uratowało życie generała de Gaulle'a. Rozgośćcie się, bo cofniemy się w czasie, do epoki, w której Francja wciąż jeździła po bruku, a zawieszenie, które nie łamało kręgosłupa, uchodziło za science fiction.
Trio geniuszy, które zrewolucjonizowało motoryzację
Wszystko zaczyna się na początku lat 50., w biurach konstrukcyjnych Citroëna. Pierre-Jules Boulanger, wizjonerski szef marki, ma szalony pomysł: stworzyć samochód, który będzie dla motoryzacji tym, czym Concorde później stanie się dla lotnictwa. Przedmiot z przyszłości, ale dla teraźniejszości.
Aby zrealizować ten monumentalny projekt, zbiera trzech mężczyzn o zupełnie różnych profilach, których talenty doskonale się uzupełniają.
André Lefèbvre: inżynier niemożliwego
Najpierw jest André Lefèbvre, inżynier lotniczy, który pracował nad samolotami, zanim trafił do Citroëna. Myśli kategoriami aerodynamiki, lekkości i technicznej rewolucji. Dla niego samochód ma przecinać powietrze jak samolot, a nie toczyć się jak czołg. Jego obsesja? Kompensowanie słabszych silników zyskiem na masie i aerodynamiką.
Lefèbvre jest technicznym mózgiem projektu. Chce napędu na przednie koła, optymalnego rozłożenia mas i przede wszystkim auta, które będzie mogło szybko jechać po fatalnych drogach tamtych czasów. Bo w latach 50. Francja nie ma jeszcze autostrad. Jeździ się po zniszczonych drogach krajowych, a podróż oznacza wstrząsanie jak w shakerze.
Flaminio Bertoni: rzeźbiarz motoryzacji
Następnie jest Flaminio Bertoni, włoski rzeźbiarz, który pracuje w Citroënie już od 1932 roku. Nie jest inżynierem, lecz artystą. I widać to od razu! Ten człowiek projektuje samochody tak, jak inni rzeźbią posągi. Dla niego samochód musi być najpierw piękny, a dopiero potem praktyczny.
Bertoni ma zupełnie wyjątkowe podejście: rzeźbi swoje pomysły z plasteliny, a potem z bloków gipsu. A uwaga, to ryba zainspiruje go do stworzenia linii DS. Pewnej niedzielnej nocy w 1953 roku wyrzeźbi w bloku gipsu niemal ostateczny kształt przyszłej DS19. Po prostu intuicyjnie, wzorując się na płynnych ruchach ryby w wodzie.
Paul Magès: czarodziej hydrauliki
Wreszcie jest Paul Magès, najbardziej skromny, ale być może najbardziej genialny z całej trójki. To samouk z krwi i kości, który w wieku 17 lat trafił do Citroëna jako zwykły robotnik. Ma jednak dar do mechaniki graniczący z nadprzyrodzonym. To on zrewolucjonizuje hydraulikę samochodową.
Magès opracowuje niezwykle złożony system hydrauliczny, który steruje zawieszeniem, wspomaganiem kierownicy, sprzęgłem I hamulcami. Całość pracuje pod ciśnieniem 17,2 MPa. Żeby było jaśniej: to 172 razy więcej niż ciśnienie atmosferyczne. Nie do pomyślenia w motoryzacji.
{cta1}
6 października 1955: dzień, w którym motoryzacja weszła w przyszłość
Wróćmy więc do tego słynnego 6 października 1955 roku. DS zostaje zaprezentowana publiczności i zapanowuje istna apokalipsa. Nie w sensie katastrofy, ale objawienia. Ludzie nie wierzą własnym oczom.
Wyobraźcie sobie tę scenę: jest 1955 rok, jeździcie 2CV albo 4CV, czyli małymi, prostokątnymi pudełkami, i nagle widzicie coś takiego. Samochód bez widocznej atrapy chłodnicy, z płynnymi liniami, które zdają się spływać jak woda, z reflektorami schowanymi za małymi klapkami. To jakby ktoś otworzył okno na rok 2000.
A przecież nie mówię jeszcze o innowacjach technicznych! Okazuje się, że ten samochód sam podnosi się i opuszcza, że pozostaje idealnie stabilny nawet po zdjęciu jednego koła, że ma hamulce tarczowe, gdy wszyscy wciąż jeżdżą z bębnami...
12 000 zamówień pierwszego dnia. Dwanaście tysięcy! Pod koniec salonu mają podpisane 80 000 zamówień. Rekord, który pobije dopiero Tesla Model 3, 60 lat później. A Tesla miała przynajmniej internet, żeby robić szum. Oni mieli tylko poczta pantoflowa i gazety.
Techniczna rewolucja ukryta pod pięknem
Piękna karoseria to jednak nie wszystko. Naprawdę rewolucyjne w DS jest to, co kryje się pod spodem. I tu, moi drodzy, trzymajcie się mocno, bo wkraczamy w science fiction.
Pierwsza bomba: zawieszenie hydropneumatyczne. Zapomnijcie o wszystkim, co wiecie o klasycznym zawieszeniu ze sprężynami i amortyzatorami. DS działa na olejowym ciśnieniu i sferach wypełnionych azotem. Efekt? Niesamowite prowadzenie w połączeniu z komfortem, który w tamtych czasach porównywano do „magicznego dywanu”.
Pamiętam pierwszy raz, kiedy jechałem odrestaurowaną DS. Było to kilka lat temu, kolega kolekcjoner zaproponował mi krótką przejażdżkę. I wiecie co, nawet dziś, w naszych nowoczesnych autach nafaszerowanych elektroniką, wrażenie komfortu tego zawieszenia wciąż zaskakuje. Ma się wrażenie, że unosi się nad drogą.
Druga, równie szalona innowacja: hamulce tarczowe. W 1955 roku to coś niespotykanego w seryjnym samochodzie. Wszyscy wciąż jeżdżą z bębnowymi hamulcami, które się grzeją, męczą i bywają niebezpieczne przy intensywnym użytkowaniu. DS zatrzymuje się natomiast jak samolot.
Gdy DS zostaje oficjalnym samochodem Francji
Bardzo szybko DS staje się czymś więcej niż tylko rewolucyjnym samochodem. Staje się symbolem. Generał de Gaulle, który właśnie wrócił do władzy, natychmiast wybiera DS na samochód prezydencki. A to nie jest bez znaczenia.
De Gaulle rozumie wagę symboli. Chce, by Francja lśniła, by pokazała światu, że potrafi tworzyć niezwykłe innowacje. A cóż lepiej uosabia francuską nowoczesność niż samochód przypominający statek kosmiczny?
DS będzie wozić Pałac Elizejski przez lata, w wersji Prestige z przegrodą oddzielającą kierowcę. Ale uwaga, nie chodziło wyłącznie o wygodę wielkich tego świata. Ten samochód dosłownie uratuje życie prezydenta Republiki.
Zamach w Petit-Clamart: kiedy DS ratuje de Gaulle'a
22 sierpnia 1962 roku, droga w Petit-Clamart. Generał de Gaulle i jego żona jadą swoją prezydencką DS, gdy nagle wybucha wojna. OAS, przeciwna niepodległości Algierii, przygotowała zamach. Kule sypią się na samochód, a opony zostają przestrzelone.
Każdy inny samochód skończyłby w rowie. Ale DS? Jedzie dalej, jakby nic się nie stało. Dzięki hydropneumatycznemu zawieszeniu, nawet z przebitymi oponami, zachowuje idealnie stabilną pozycję. Kierowca, Francis Marroux, może dalej prowadzić normalnie i bezpiecznie wywieźć generała z niebezpieczeństwa.
Tym razem francuska technologia dosłownie uratowała Republikę. Oczywiście nie przeszło to niezauważone. DS natychmiast staje się legendarna, jako samochód, którego nie robią wrażenia kule.
No dobrze, miałem wam opowiedzieć o samochodach z tamtej epoki, i dobrze się składa, bo na mojej stronie BernardMiniatures.fr mam kilka miniatur DS, które warto zobaczyć. Kolekcjonuję i sprzedaję miniatury zabytkowych samochodów, głównie w skali 1:43, i muszę przyznać, że DS-y należą do moich ulubionych modeli. Jest w tym coś magicznego, gdy trzymasz w dłoniach replikę tej motoryzacyjnej rewolucji.
Mam na bernardminiatures.fr ponad 1500 miniatur w magazynie, z darmową dostawą po Francji od 75 €. Ponieważ jestem tylko sprzedawcą, a nie dużym dystrybutorem, zwykle mam po jednej lub dwie sztuki każdego modelu, ale to właśnie nadaje tej kolekcji urok. A uwierzcie mi, gdy trzymacie w rękach miniaturową DS, czujecie choć odrobinę magii lat 60.
No dobrze, wróćmy do naszej historii...
Roland Barthes i filozofia „Bogini”
DS nie tylko rewolucjonizuje motoryzację, ale także porusza umysły. W 1957 roku filozof Roland Barthes poświęca jej cały rozdział w swoich „Mitologiach”. A to, co pisze, jest po prostu fascynujące.
Według Barthesa „samochód jest dziś niemal dokładnym odpowiednikiem wielkich gotyckich katedr”, a „nowe Citroën wyraźnie spada z nieba”. Porównuje DS do magicznego przedmiotu, czegoś, co wykracza poza prostą funkcję transportową i staje się symbolem, nowoczesnym mitem.
I faktycznie, kiedy się nad tym zastanowić, DS ma wyjątkową zdolność do wzbudzania zachwytu. Nawet dziś, 70 lat po powstaniu, wciąż fascynuje. Często moi klienci opowiadają mi wspomnienia z dzieciństwa związane z DS-em dziadków, to uczucie podróżowania maszyną przysłaną z przyszłości.
Ewolucja ikony
W latach 1955–1975 DS nieustannie ewoluuje. Citroën najpierw wprowadza w 1957 roku wersję ID19, tańszą i skromniej wyposażoną, by uspokoić klientów nieco zagubionych tak wielkim futuryzmem. Bo rzeczywiście, niektórzy uważali DS za zbyt awangardową!
Potem pojawiają się udoskonalenia: wykończenie Pallas w 1964 roku (luksus po francusku), wtrysk elektroniczny w latach 1968–1969 (kolejna premiera!) i wreszcie w 1967 roku reflektory skrętne. Te słynne lampy, które skręcają razem z kierownicą i oświetlają zakręty. Dziś to standard, ale wtedy była to czysta magia.
W sumie wyprodukowano blisko 1,5 miliona DS-ów w ciągu 20 lat. Fenomenalny sukces jak na tak rewolucyjny samochód.
Tragedia Flaminio Bertoniego
Ale ta historia ma też swoje cienie. Flaminio Bertoni, genialny rzeźbiarz DS, nie nacieszy się długo swoim sukcesem. 7 lutego 1964 roku, pracując nad liniami przyszłego coupé DS, zasłabł w swoim biurze na zawał serca. Miał 62 lata.
Śmierć Bertoniego to trochę koniec pewnej epoki w Citroënie. Ten człowiek, który zrewolucjonizował design samochodowy dzięki DS, pracował już nad nowymi projektami. A zabawna anegdota: mimo światowego sukcesu DS, Bertoni zawsze uważał Ami 6 za swoje najdoskonalsze dzieło. Ami 6, to małe auto o designie przypominającym literę „Z”, które całkowicie zdezorientowało publiczność! Jak widać, artyści nie zawsze postrzegają swoje dzieła tak jak my.
Tuż przed śmiercią Bertoni zdążył jeszcze stworzyć słynny „dziób rekina” zmodernizowanej DS. W grudniu 1963 roku, w zaledwie kilka godzin, zniszczył i odbudował maskę, zderzaki i błotniki, używając młotka, plasteliny i pleksiglasu. Geniusz do końca.
Światowe uznanie
Nawet dziś DS wciąż fascynuje cały świat. W 1999 roku zajęła 3. miejsce w konkursie „Car of the Century”. Jeszcze bardziej imponujące: magazyn Classic & Sports Car uznał ją za najpiękniejszy samochód wszech czasów, według opinii panelu 20 renomowanych projektantów z całego świata.
W latach 90. artyści tacy jak Arman czy Gabriel Orozco czerpali z niej inspirację w swoich dziełach. DS wykracza poza motoryzację i staje się w pełni uznanym dziełem sztuki.
No i są jeszcze wszystkie filmy i seriale, w których DS gra pierwszoplanową rolę. Bo DS w filmie od razu wprowadza klimat lat 60., eleganckiej i rewolucyjnej epoki, która doskonale do niej pasuje.
{cta2}
Dziedzictwo Bogini
Co więc zostało dziś z tej rewolucji z 1955 roku? Ogromnie wiele! Zawieszenie hydropneumatyczne wynalezione przez Paula Magèsa wciąż znajduje się w niektórych luksusowych modelach Citroëna. Reflektory skrętne stały się standardem w autach premium. Hamulce tarczowe to od dekad norma.
Ale poza techniką DS zostawiła nam przede wszystkim przekonanie, że samochód może być rewolucyjny. Że można łamać schematy, wprowadzać innowacje i zaskakiwać. W czasach Tesli i samochodów elektrycznych znów widać coś z pionierskiego ducha twórców DS.
Ja, za każdym razem, gdy trzymam w dłoniach miniaturę DS, myślę o tych trzech mężczyznach - Lefèbvrze, Bertonim i Magèsie - którzy mieli odwagę na nowo wymyślić motoryzację. W czasach, gdy Francja wychodziła z wojny, a kraj się odbudowywał, stworzyli samochód patrzący w przyszłość.
I może właśnie w tym tkwi prawdziwy geniusz DS: uosabiała optymizm epoki, wiarę w postęp techniczny i piękno przemysłowego wzornictwa. Samochód, który mówił całemu światu: „Patrzcie, potrafimy tworzyć cuda”.
Siedemdziesiąt lat później DS wciąż sprawia, że marzymy. Bo przypomina nam, że z geniuszem, odwagą i odrobiną szaleństwa naprawdę można zmienić świat. Nawet jeśli tylko na czterech kołach.