Rok 1955, Turyn. Siedemnastoletni chłopak bazgrze samochody w kącie wystawy studenckiej. Jego rysunków nikt tak naprawdę nie zauważa, poza jednym facetem. Tym facetem jest Dante Giacosa, dyrektor techniczny Fiata. A chłopakiem, który rysuje, jest Giorgetto Giugiaro. W tamtej chwili żaden z nich nie zdaje sobie sprawy, że właśnie zapoczątkowali to, co być może stanie się najwspanialszą karierą w światowym designie samochodowym.
Bo Giugiaro to nie jest tylko designer. To facet, który zaprojektował Waszego Golfa, DeLoreana z Powrotu do przyszłości i prawdopodobnie połowę samochodów, które kiedykolwiek sprawiły, że marzyliście. Designer Stulecia w 1999 roku, i to bez dwóch zdań. Ponad 60 milionów sprzedanych samochodów opartych na jego projektach. Opowiem Wam historię człowieka, który dosłownie przeprojektował nowoczesną motoryzację, jedną kreską ołówka za drugą.
Pierwsze kroki geniusza
Garessio, 1938. Giorgetto przychodzi na świat w rodzinie artystów i już jako mały chłopiec ma ten szczególny dar do rysowania. Ale samochody? Szczerze mówiąc, nie interesowały go specjalnie. To jego nauczyciel wbija mu ten pomysł do głowy: "Mój drogi Giorgetto, z takim talentem przemysł samochodowy będzie ci płacił krocie." I wiecie co? Nauczyciel miał rację.
Kiedy więc Dante Giacosa natrafia na jego rysunki na wystawie w 1955 roku, nie waha się ani chwili. Zabiera chłopaka prosto do Fiata. Siedemnaście lat, a już zauważony przez jednego z filarów włoskiej motoryzacji. Nie wiem jak Wy, ale ja w wieku 17 lat nawet porządnie nie umiałem narysować ludzika z patyczków.
W Fiacie Giugiaro poznaje podstawy, ale bardzo szybko rozumie, że żeby naprawdę zabłysnąć, musi poszukać czegoś innego. A "gdzie indziej" we Włoszech lat 60. oznacza legendarnych karoseryjnych mistrzów.
Szkoła Bertone: kiedy talent eksploduje
1959 rok. Giugiaro trafia do Bertone i otwiera się przed nim zupełnie nowy świat. Nuccio Bertone, szef firmy, zauważył go na Salonie w Turynie w 1958 roku. Szef ogląda jego szkice i BAM, zatrudnia go na miejscu. W wieku 21 lat - słyszycie dobrze, 21 lat - Giugiaro zostaje szefem działu stylistyki w Bertone, zastępując nikogo innego jak Franco Scaglione.
Jego pierwszym dziełem? Gordon Keeble GT z 1960 roku. Co prawda wyprodukowano tylko 99 egzemplarzy, więc nie był to dokładnie komercyjny hit, ale jeśli chodzi o styl... To już czysty Giugiaro. Czyste linie, naturalna elegancja, ten drobiazg, za sprawą którego ludzie odwracają głowy, gdy samochód przejeżdża.
W Bertone tworzy prawdziwe cuda: Aston Martin DB4 GT Jet Concept, Ferrari 250 GT Concept... Samochody, które do dziś przyprawiają kolekcjonerów o ślinotok. Ale jest jeden problem: w Bertone pojawia się inny designer, który zaczyna robić o sobie głośno. Pewien Marcello Gandini. A współistnienie dwóch geniuszy nie zawsze jest łatwe.
Przejście do Ghii: sztuka zmiany
1965 rok. Giugiaro czuje, że w Bertone robi się dla niego trochę ciasno. Gandini i on to trochę jak dwóch wirtuozów fortepianu w jednej orkiestrze - rodzi to napięcia. Więc pakuje walizki i dołącza do Ghii.
Tam szlifuje swój styl, eksperymentuje. Jego projekty stają się coraz bardziej kanciaste, coraz bardziej... jak to powiedzieć... rewolucyjne. Koniec z miękkimi krzywiznami lat 60., na ich miejsce wchodzi coś bardziej geometrycznego, bardziej precyzyjnego. To wtedy Giugiaro rozwija to, co stanie się jego sygnaturowym stylem: epokę "złożonego papieru".
Ale Giugiaro to przedsiębiorca z krwi i kości. Praca dla innych jest dobra, ale mieć własną firmę jest lepiej.
{cta1}
1968: narodziny Italdesign
1968, rok rewolucyjny jak mało który. Podczas gdy studenci we Francji szykują Maj 68, Giugiaro robi własną rewolucję, zakładając z inżynierem Aldo Mantovanim firmę Italdesign. Pomysł? Być całkowicie niezależnym i móc współpracować ze wszystkimi producentami na świecie.
I szczerze mówiąc, ten zakład wypalił ponad wszelkie oczekiwania. W ciągu prawie 50 lat na czele Italdesign firma opracuje ponad 100 concept carów i 300 samochodów seryjnych. Ponad 60 milionów sprzedanych egzemplarzy, i to bez dwóch zdań! To znaczy, są kraje, których liczba ludności jest mniejsza niż liczba samochodów zaprojektowanych przez Giugiaro, jeżdżących po świecie.
A wisienka na torcie? Giugiaro twierdzi, że pracował dla wszystkich wielkich producentów... poza Hondą. Wyobrażacie sobie CV tego faceta?
Motoryzacja jako pasja kolekcjonerów
Porozmawiajmy o pasji, bo właśnie o niej mowa. Te samochody stworzone przez Giugiaro to znacznie więcej niż środki transportu - stały się przedmiotami kolekcjonerskimi, rolującymi dziełami sztuki. I wiecie co? Pasja do dawnej motoryzacji nie jest mi obca.
Dokładnie dlatego założyłem BernardMiniatures.fr. Bo trzymać w dłoni Golfa Mk1 w skali 1:43 to trochę jakby przenieść się z powrotem do tej rewolucyjnej epoki designu samochodowego. Mam ponad 1500 miniatur w magazynie, głównie w skali 1:43, i oczywiście kilka perełek zaprojektowanych przez Giugiaro. Nie jestem dużym sklepem, więc często mam tylko jedną lub dwie sztuki każdego modelu, ale to też jest jego urok.
Macie Golfy pierwszej generacji, oczywiście DeLoreany, kilka Lotusów Esprit... Samochody, które opowiadają historię nowoczesnego designu motoryzacyjnego. Dostawa jest darmowa od 75 € we Francji, a ja dbam o to, żeby wszystko starannie zapakować, bo te małe cudeńka wymagają szacunku.
Zajrzyjcie na bernardminiatures.fr, jeśli macie ochotę - i zobaczycie, że mam kilka perełek podpisanych przez Giugiaro, które naprawdę warto zobaczyć.
Złote lata: kiedy Giugiaro rewolucjonizuje motoryzację
A teraz o latach 1973-1976. Te cztery lata to chyba najbardziej szalony okres w całej historii designu samochodowego. Giugiaro wypuszcza jeden po drugim Alfę Romeo GTV i Alfasud Sprint, Volkswagena Golfa, Passata i Scirocco oraz Maserati Quattroporte.
Wyobrażacie to sobie? W cztery lata ten facet przedefiniowuje nowoczesną motoryzację. A Golf... ach, Golf! Giugiaro uważa go za "najważniejszy samochód w mojej karierze". I słusznie, bo ta mała Niemka zrewolucjonizuje pojęcie samochodu kompaktowego.
Przy okazji, zabawna anegdota: w 1972 roku dwudziestopięcioletni stażysta spędza dwa letnie miesiące w Italdesign, żeby nauczyć się designu. Tym stażystą jest Ferdinand Piëch. A kiedy widzi szkice przyszłego Golfa, rzuca: "To będzie porażka, jest za bardzo wyprzedzający swoją epokę."
Lata później, gdy Golf staje się jednym z największych sukcesów światowej motoryzacji, Giugiaro pyta Piëcha, dlaczego tak powiedział. Odpowiedź Piëcha: "Czułem, że jest za bardzo wyprzedzający swoją epokę." Najzabawniejsze w tej historii? Ten sam Piëch zostanie szefem Volkswagena i w 2010 roku ostatecznie wykupi Italdesign. Uczeń zostaje mistrzem, jak to się mówi.
DeLorean: kiedy design spotyka legendę
A jest jeszcze DeLorean. Ach, DMC-12! Jeśli Giugiaro jest dziś szeroko znany szerokiej publiczności, to w dużej mierze dzięki temu samochodowi. Nie ze względu na osiągi mechaniczne - bądźmy szczerzy, to nie było jego największe osiągnięcie w tej dziedzinie - ale za absolutnie futurystyczny design.
Drzwi skrzydłowe, linie rodem z science fiction, wygląd, który nie starzeje się z czasem... A kiedy w 1985 roku wchodzi "Powrót do przyszłości", DeLorean staje się natychmiast kultowy. Giugiaro stworzył maszynę do podróży w czasie, dosłownie i w przenośni.
Ja zawsze uważałem, że w tym właśnie tkwi geniusz Giugiaro: tworzy samochody, które przechodzą przez epoki bez śladu zmarszczki. Spójrzcie na Golfa pierwszej generacji dzisiaj, nadal wygląda obłędnie. DeLorean tak samo. To ponadczasowe.
Designer wszechstronny: znacznie więcej niż motoryzacja
Ale Giugiaro to nie tylko motoryzacja. Ten facet ma kreatywny umysł, który wylewa się wszędzie. Projektuje aparaty fotograficzne dla Nikona, zegarki dla Seiko, meble biurowe... A trzymajcie się: wymyślił nawet nowy rodzaj makaronu! Nazywają się "Marille".
Zaprojektował organy katedry w Lozannie - 7000 piszczałek, nie mniej! - telewizory dla Sony, flakony dla Shiseido, a nawet broń dla Beretty. Szczerze mówiąc, nie znam wielu designerów, którzy potrafiliby przejść od DeLoreana do flakonu perfum, zachowując ten sam poziom doskonałości.
A w 2006 roku wymyśla Atrium na zimowe igrzyska olimpijskie w Turynie. Facet ma 68 lat i nadal projektuje rewolucyjne rzeczy. Szacunek.
Ewolucja stylu: od krzywizn do kanciastości
Fascynuje mnie w Giugiaro jego zdolność do ewolucji wraz z epoką przy zachowaniu własnej tożsamości. W latach 60. jego samochody są krągłe, płynne, bardzo włoskie. Potem, od końca lat 60., stopniowo rozwija kanciasty styl, który osiągnie szczyt w latach 70. i 80.
Epoka "złożonego papieru", jak ją nazywamy. Ostre, geometryczne, niemal architektoniczne linie. Lotus Esprit to doskonały przykład: wygląda, jakby wyjechał z filmu science fiction z lat 70. I o to właśnie chodziło!
Potem, w latach 90., nowy zwrot: Giugiaro wraca do bardziej organicznych, płynniejszych form. Dostosowuje się, ewoluuje, ale jego rękę zawsze widać. To znak wielkiego designera.
Panda: sztuka minimalizmu
A jest jeszcze Fiat Panda z 1980 roku. Tu Giugiaro proponuje coś zupełnie innego. Porównuje swoje dzieło do "pary dżinsów": proste, funkcjonalne, bez zbędnych ceregieli. To anty-DeLorean, w pewnym sensie.
Ale wiecie co? Być może to jego największy geniusz. Umieć stworzyć futurystyczny samochód luksusowy i ultrapraktyczny miejski samochód z taką samą doskonałością. Panda to czysty, świadomy minimalizm i w tym rejestrze jest po prostu piękna.
Rodzinne dziedzictwo: kiedy sztuka przechodzi z pokolenia na pokolenie
Historia Giugiaro to także historia rodzinna. Jego syn Fabrizio przychodzi na świat w 1965 roku, podczas Salonu w Genewie, dokładnie w chwili, gdy Bertone prezentuje Fiata 850 Spider taty. Od urodzenia mały chłopiec jest zanurzony w motoryzacji!
A los ułożył to wszystko pięknie: Fabrizio idzie śladami ojca. W 2015 roku, po sprzedaży Italdesign Volkswagenowi, ojciec i syn zakładają razem GFG Style. Dwa pokolenia Giugiaro, które nadal kształtują nowoczesną motoryzację.
Podoba mi się to przekazywanie know-how. Rzadko zdarza się, żeby pasja przechodziła tak naturalnie z ojca na syna w tym środowisku.
Koreańska anegdota: kiedy dyskrecja kryje rewolucję
Opowiem Wam historię, którą uwielbiam. Na początku lat 70. przedstawiciele Hyundaia przyjeżdżają do Giugiaro. W tamtym czasie Hyundai nie był dokładnie światowym wzorcem motoryzacji, wiadomo. Proszą Giugiaro, żeby zaprojektował im samochód, ale z jasno określonym poleceniem: "Zróbcie coś konserwatywnego, nie za bardzo rewolucyjnego."
Efekt: Hyundai Pony. Samochód o banalnym, wręcz bezbarwnym wyglądzie. Tyle że ten "banalny" samochód właśnie zapoczątkował nowoczesny rozdział koreańskiego przemysłu motoryzacyjnego! Czasem rewolucje ukrywają się za zwodniczym wyglądem.
A dziś, gdy widzimy, czym stał się Hyundai, mamy poczucie, że Giugiaro miał rację: czasem trzeba umieć być dyskretnym, żeby przygotować przyszłość.
Dziedzictwo geniusza: 60 milionów samochodów i estetyczna rewolucja
No więc docieramy do końca tej niezwykłej historii. Giorgetto Giugiaro to nie jest zwykły designer samochodowy spośród wielu. To facet, który przeprojektował sposób, w jaki projektuje się samochód.
Wcześniej samochód był albo luksusowy i burżuazyjny, albo ludowy i brzydki. On pokazał, że można tworzyć piękno dla wszystkich. Golf to właśnie to: samochód dla ludu z designem samochodu luksusowego.
Ponad 60 milionów sprzedanych samochodów opartych na jego projektach zapiera dech w piersiach. Oznacza to, że bardzo prawdopodobnie jeździliście samochodem zaprojektowanym przez Giugiaro, nawet o tym nie wiedząc. Wasz Golf, Wasz Passat, Wasz Scirocco... To Giugiaro.
A co najpiękniejsze? Mając 86 lat, wraz z synem Fabrizio nadal działa. GFG Style wciąż wypuszcza concept cary, o których się mówi. Mistrz jeszcze nie powiedział ostatniego słowa.
{cta2}
Wieczność designu
Najbardziej fascynuje mnie w Giugiaro zdolność tworzenia ponadczasowości. Jego samochody z lat 70. nadal wyglądają dziś nowocześnie. To znak prawdziwego geniusza: przechodzić przez epoki bez śladu zmarszczki.
A kiedy patrzę na moje miniatury Golfa pierwszej generacji albo DeLoreana na półkach, myślę sobie, że Giugiaro zrobił coś naprawdę wyjątkowego: zamienił samochód z prostego przedmiotu użytkowego w dzieło sztuki. Samochody, które chce się kolekcjonować, zachowywać i przekazywać dalej.
Giorgetto Giugiaro, Designer Stulecia. Tytuł nie jest przypadkowy. A ta historia wcale się nie skończyła.