4 lipca 1964 roku, tor w Reims, godzina 15:30. Jean-Pierre Beltoise pędzi ponad 200 km/h za kierownicą swojego René Bonneta, gdy nagle – plama oleju. Samochód wpada w poślizg i z przerażającym hukiem uderza w bariery bezpieczeństwa. Dziesięć miesięcy w szpitalu, lewa ręka sparaliżowana do końca życia... Każdy inny odwiesiłby kask na kołek. Nie on.
Osiem lat później, w ulewnym deszczu w Monako, ten sam człowiek ze złamaną ręką upokorzy najlepszych kierowców świata i odniesie jedno z najbardziej legendarnych zwycięstw w historii Formuły 1. Dziś opowiem Wam niesamowitą historię Jean-Pierre'a Beltoise, najbardziej niedocenianego francuskiego mistrza wszech czasów, tego, który zamienił swoją niepełnosprawność w supermoc.
Człowiek o jedenastu koronach
Beltoise to przede wszystkim absolutny fenomen dwóch kółek. Zanim jeszcze marzył o Formule 1, chłopak zbierał tytuły mistrza Francji w motocyklach tak jak inni zbierają karty Pokémon. W latach 1961–1964 – uwaga – jedenaście tytułów mistrza Francji w klasach 50, 125, 175, 250 i 500 cm³. Jedenaście tytułów w trzy lata! Nie wiem jak Wy, ale mnie to totalnie zwala z nóg.
Rzecz w tym, że Jean-Pierre nie robi niczego tak jak inni. Już jako dzieciak rozbierał wszystko, co miało koła. Jego ojciec, handlowiec z Paryża, nic nie rozumiał z tej mechanicznej obsesji. Ale gdy zobaczył, jak syn przywozi pierwsze trofea, zaczął podejrzewać, że być może, tylko być może, Jean-Pierre ma dar.
Przejście na cztery koła
W 1963 roku Beltoise stawia pierwsze kroki w samochodach. I znowu – to czysta sztuka. Odkrywa wyścigi długodystansowe, zwłaszcza 12 godzin Reims. Legendarna impreza, w której kierowcy zmieniają się za kierownicą przez godziny pod palącym słońcem. Jean-Pierre to uwielbia: adrenalina, technika, strategia... Wszystko w tym sporcie mu odpowiada.
{cta1}
Ale to, co nastąpi, zmieni jego życie na zawsze.
Wypadek, który miał wszystko zatrzymać
Więc 4 lipca 1964 roku. Jean-Pierre startuje w 12 godzinach Reims za kierownicą René Bonneta. Dla tych, którzy nie wiedzą: René Bonnet był małym francuskim producentem, który robił piękne, ale kruche samochody sportowe. Bardzo kruche.
Pominę szczegóły techniczne, ale w skrócie: Jean-Pierre wpada z pełnym gazem w plamę oleju. Auto wpada w obrót, a kierowca razem z nim. Uderzenie jest silne, bardzo silne. Gdy przybywają ratownicy, myślą najpierw, że nie żyje. Potem zauważają, że oddycha, ale w jakim stanie...
Dziesięć miesięcy piekła
Dziesięć miesięcy w szpitalu. Dziesięć miesięcy zastanawiania się, czy kiedykolwiek znów będzie chodzić normalnie. A przede wszystkim dziesięć miesięcy pogodzenia się z okrutną prawdą: jego lewa ręka już nigdy nie będzie działać jak dawniej. Łokieć jest zablokowany, nie da się go porządnie zgiąć.
Ja myślę, że na jego miejscu pewnie zająłbym się księgowością albo czymś w tym rodzaju. Ale Jean-Pierre wpadł na zupełnie szalony pomysł: a co, jeśli jego niepełnosprawność mogłaby stać się zaletą?
Opracował technikę jazdy unikalną na świecie. Jego prawa ręka wykonuje całą robotę: kierownica, kontrowanie, wszystko. Lewa dłoń tylko luźno trzyma kierownicę podczas zmiany biegów. Brzmi to niemożliwie, a jednak...
Odrodzenie z Matrą
1969 rok, Jean-Pierre dołącza do zespołu Matra Kena Tyrrella. Obok niego? Pewien Jackie Stewart, przyszły trzykrotny mistrz świata. Lepiej od razu powiedzieć: poprzeczka wisi wysoko.
Ale Beltoise nie brakuje odwagi. W tym sezonie, gdy Stewart pewnie prowadzi w mistrzostwach, Jean-Pierre spisuje się znakomicie. Piąte miejsce w mistrzostwach świata z trzema podiami. Nieźle jak na gościa, który jeździ z jedną ręką i pół, prawda?
Chcecie wiedzieć co? W tamtym czasie niektórzy dziennikarze uważali, że może nawet dorównać Stewartowi. Może nawet być lepszy w deszczu. Ale do tego jeszcze wrócimy...
Dramat w Buenos Aires
Styczeń 1971. Jean-Pierre startuje w 1000 km Buenos Aires za kierownicą swojej Matry. Wszystko idzie dobrze, aż do... awarii paliwa. W środku wyścigu. Co zrobiłby normalny kierowca? Zatrzymałby się na poboczu i czekał na pomoc.
A co zrobił Jean-Pierre Beltoise? Wysiadł z samochodu i pchał swoją Matrę w stronę boksów. Na środku toru. Z innymi autami nadjeżdżającymi z prędkością 300 km/h. Przysięgam, że to prawda.
I wtedy nastąpiła tragedia. Ignazio Giunti, włoski kierowca za sterami Ferrari, został przesłonięty przez inny samochód. Zobaczył Matrę Beltoise w ostatniej chwili, za późno. Uderzenie było straszne. Giunti zginął w wypadku, a jego Ferrari natychmiast stanęło w płomieniach.
Beltoise wyszedł z tego cudem bez szwanku, ale psychicznie to była katastrofa. Czuł się odpowiedzialny za śmierć Giunti. Argentyński wymiar sprawiedliwości wszczął śledztwo w sprawie nieumyślnego spowodowania śmierci. FFSA zawiesiła go na trzy miesiące. Jego kariera wydawała się skończona.
Tyle że Jean-Pierre nie był typem, który poddaje się. Nigdy.
Triumf w Monako
14 maja 1972 roku, Grand Prix Monako. Tego dnia na Księstwo lał deszcz jak z cebra. Prawdziwa normandzka ulewa, która zamieniła tor w lodowisko. Organizatorzy nawet wahali się, czy odwołać wyścig.
W boksach BRM panuje ponury nastrój. Brytyjska ekipa przeżywa ostatnie chwile chwały, od dawna nie wygrywała. Ich samochody są ciężkie, słabo prowadzą się i zupełnie nie nadają się do ciasnego toru w Monako.
Ale Jean-Pierre się uśmiecha. Wie coś, czego inni nie wiedzą.
Sekret Beltoise w deszczu
Pamiętacie jego niesprawną lewą rękę? Otóż przy deszczowej pogodzie staje się ona supermocą. Dlaczego? Bo na mokrej nawierzchni samochody bardziej ślizgają się i wymagają mniej wysiłku przy kierownicy. A Jean-Pierre, dzięki swojej szczególnej technice, doskonale wyczuwa granice przyczepności.
Jego prawa ręka, przyzwyczajona do wszystkiego sama, staje się niezwykle wrażliwa na najmniejsze zmiany zachowania auta. Czuje poślizg, zanim ten naprawdę nastąpi. To niemal telepatia między nim a jego BRM.
Na starcie Jean-Pierre plasuje się na trzeciej pozycji. Przed nim Jacky Ickx, niekwestionowany mistrz jazdy w deszczu, oraz Clay Regazzoni. Nikt nie dawał Francuzowi wielkich szans.
Wyścig jego życia
Ale już od pierwszych okrążeń Beltoise robi wrażenie. Jego BRM, ciężka i trudna do prowadzenia na suchym, staje się magiczna w deszczu. Wyprzedza Regazzoniego w pierwszym okrążeniu, a potem rusza w pogoń za Ickxem.
Ja sam oglądałem nagrania z tego wyścigu chyba z dziesięć razy. Czysta sztuka. Jean-Pierre jedzie z niesamowitą płynnością, jakby deszcz był jego naturalnym żywiołem. Jego przejazdy przez szykanę w porcie są precyzyjne jak operacja chirurgiczna.
Na dwudziestym okrążeniu wyprzedza Ickxa. Teraz prowadzi. W boksach BRM zapanowała euforia. Nikt w to naprawdę nie wierzył.
I wtedy Jean-Pierre robi to, co potrafi najlepiej: powiększa przewagę. Okrążenie po okrążeniu, sekunda po sekundzie. Jego BRM mknie po mokrym asfalcie jak ryba w wodzie. Patrzy się na to z zachwytem.
{cta2}Historyczne zwycięstwo
Gdy pada flaga w szachownicę, Jean-Pierre Beltoise dokonał wyczynu swojego życia. Zwycięstwo w Grand Prix Monako 1972 z 38 sekundami przewagi nad Jackym Ickxem. Trzydzieści osiem sekund! W Monako! W deszczu! Na BRM!
Na trybunach szaleństwo. Francuscy kibice nie mogą uwierzyć. I słusznie: to pierwsze zwycięstwo Francuza w Formule 1 od... bardzo dawna. Będzie to także ostatnie zwycięstwo zespołu BRM w Formule 1.
Jean-Pierre wysiada z samochodu, kask w dłoni, i wtedy płacze. Łzy radości, oczywiście, ale i ulgi. Tyle lat wysiłku, ta niepełnosprawność zamieniona w siłę, ta niezłomna determinacja... Wszystko nagle nabiera sensu.
Po Monako
Niestety, to zwycięstwo pozostanie jedynym sukcesem Jean-Pierre'a w Formule 1. Z 86 Grand Prix, w których startował, Monako 1972 będzie jego jedynym momentem absolutnej chwały. Nie dlatego, że brakowało mu talentu. Po prostu nigdy nie miał samochodu, który pozwoliłby mu regularnie walczyć o zwycięstwo.
Taka jest też historia Jean-Pierre'a Beltoise: ogromny talent okiełznany przez sprzęt. Ile zwycięstw mógłby odnieść z McLarenem albo Ferrari z tamtych lat? Nigdy się tego nie dowie.
24 godziny Le Mans, niemożliwa obsesja
Jeśli Jean-Pierre błyszczał w Monako, to jest jeden wyścig, który zawsze mu się opierał: 24 godziny Le Mans. Czternaście startów, czternaście porażek. Jego najlepszy wynik? Czwarte miejsce w 1969 roku z Piersem Courage.
Ale znów – nie z braku prób. Jean-Pierre uwielbiał Le Mans, ten wyścig długodystansowy łączący czystą prędkość ze strategią. Tyle że między awariami mechanicznymi a pechem zwycięstwo zawsze mu umykało.
Pamiętam wywiad, w którym mówił, że Le Mans to jego Graal. Jeszcze bardziej niż Formuła 1. Wygrać 24 godziny – to było jego marzenie. Marzenie, które nigdy się nie spełniło.
Rodzinne dziedzictwo
Historia mogłaby się tu zakończyć, ale Jean-Pierre miał jeszcze jedną kartę do zagrania: przekazanie pasji. Z drugiego małżeństwa z Jacqueline Cevert – siostrą François Cevert, kolejnej legendy francuskiego sportu motorowego – urodzili się dwaj synowie: Anthony i Julien.
I zgadnijcie co? Obaj zostali kierowcami. Anthony odnosił sukcesy zwłaszcza w GT i wyścigach długodystansowych, a Julien zrobił karierę w jednomiejscowych bolidach. Pasja do motoryzacji nie zaginęła w rodzinie Beltoise.
Przy okazji, zabawne jest to, że kiedy oglądam Anthony'ego czy Juliena w wyścigu, widzę trochę stylu ich ojca. Ta płynność, ta inteligencja jazdy... Po prostu DNA Beltoise.
Przekwalifikowanie w bezpieczeństwie drogowym
Po karierze kierowcy Jean-Pierre nie usiadł z założonymi rękami. Założył szkołę jazdy „Conduire juste” w Trappes i został honorowym prezesem stowarzyszenia Défense des Citoyens Automobilistes.
Jego misja? Zapobieganie wypadkom drogowym. On, który prawie zginął na torze, chciał, by inni nie spotkali go na drogach Francji. Ironiczne, prawda?
Jean-Pierre prowadził szkolenia z jazdy, tłumaczył młodym kierowcom, jak przewidywać zagrożenia. Dzięki doświadczeniu zawodowego kierowcy i osobistym przeżyciom niewielu było lepiej przygotowanych niż on, by mówić o bezpieczeństwie na drodze.
Ostatnie lata
Jean-Pierre Beltoise był też człowiekiem wyrafinowanym, lubiącym dobre jedzenie i hojnym. W grudniu 2014 roku poleciał do Senegalu z dodatkowym bagażem pełnym dobrego wina i wołowiny od swojego brata restauratora. Chciał spędzić wspaniałe świąteczne dni.
Niestety, ta podróż okazała się ostatnią. 5 stycznia 2015 roku Jean-Pierre Beltoise zmarł w Dakarze w następstwie udaru mózgu. Miał 77 lat.
Jackie Stewart, jego dawny kolega z zespołu Matra, był obecny na uroczystości pożegnalnej. Ostatni hołd od legendy dla legendy.
Człowiek, który pojawiał się w Michelu Vaillant
Wiecie, co mnie rozbawia w historii Jean-Pierre'a? Był tak popularny, że regularnie pojawiał się w komiksie Michel Vaillant. Prawdziwy kierowca obok bohatera fikcji.
Przedstawiano go jako członka zwycięskiej załogi Vaillante w Le Mans. Oczywiście w komiksie, bo w prawdziwym życiu, przypomnijcie sobie, Le Mans pozostało dla niego nieosiągalne.
Ale właśnie to sprawia, że Jean-Pierre Beltoise jest tak sympatyczny: ta ludzka strona, te rysy, ta zdolność zamieniania porażek w siłę.
Niedoceniany mistrz
Dlaczego więc Jean-Pierre Beltoise pozostaje tak mało znany szerokiej publiczności? Być może dlatego, że w Formule 1 wygrał tylko jeden wyścig. Być może dlatego, że ścigał się w czasach, gdy francuskie media mniej interesowały się motorsportem.
A może po prostu dlatego, że jego historia brzmi zbyt niesamowicie, by była prawdziwa. Kierowca, który zamienia niepełnosprawność w supermoc, wygrywa w Monako w deszczu samochodem, który do tego nie był stworzony, przeżywa dramatyczny wypadek, w którym ginie inny kierowca...
Moim zdaniem Jean-Pierre Beltoise zasługuje na więcej niż zapomnienie. Zasługuje, byśmy pamiętali go jako jednego z największych francuskich kierowców wszech czasów. Nie tylko za zwycięstwo w Monako, ale za wszystko, co reprezentował: odwagę, determinację, inteligencję.
Oto historia Jean-Pierre'a Beltoise, niedocenianego francuskiego mistrza, który udowodnił, że czasem nasze największe słabości mogą stać się naszymi największymi siłami. Lekcja życia, którą wszyscy powinniśmy zapamiętać.