1979 roku pewien człowiek szkicuje na swojej desce kreślarskiej coś, co stanie się największą rodzinną rewolucją francuskiej motoryzacji. W swoim biurze w Romorantin Philippe Guédon jeszcze nie wie, że właśnie wymyślił koncepcję, która postawi na nogi Detroit, zrewolucjonizuje Europę i przy okazji stworzy francuskie słowo, które przyjmie cały świat. Bo tak, minivan to w 100% francuski pomysł i prawie nigdy by nie powstał.
Tego weekendu w marcu 1979 roku, kiedy Antoine Volanis rysuje na swoim słynnym „pomarańczowym szkicu” to, co później stanie się Espace, nikt nie wyobraża sobie, że właśnie tworzą pojazd, który uratuje tysiące francuskich rodzin od koszmaru podróży R5, gdzie z tyłu upchnięte jest troje dzieciaków. Ja przeżyłem tamte czasy i uwierzcie mi, wyjazd na wakacje w piątkę w sedanie z lat 80. był piekłem na kołach.
Zanim jednak opowiem wam, jak mały zespół Francuzów zdołał wymyślić na nowo samochód rodzinny i doprowadzić amerykańskich producentów do białej gorączki, zacznijmy od początku. A początek to pewien Philippe Guédon, który w 1978 roku zostaje wysłany do Stanów Zjednoczonych przez Jeana-Luca Lagardère’a w misji, która wszystko zmieni.
Podróż, która wszystko zapoczątkowała
Philippe Guédon, inżynier absolwent Arts et Métiers w Angers, urodzony w 1933 roku, to trochę francuski wolnomyśliciel motoryzacji. Pasjonat architektury, uczeń Le Corbusiera, nie myśli jak inni. Kiedy w 1978 roku ląduje w Stanach Zjednoczonych, odkrywa coś, co kompletnie zwali go z nóg: amerykańskie vany.
Wyobraźcie sobie tego Francuza, przyzwyczajonego do małych europejskich sedanów, który odkrywa ogromne pojazdy, w których cała rodzina może podróżować z komfortem. Ale co więcej, dowiaduje się, że Chrysler po cichu rozwija projekt minivana. I wtedy zapala się mu lampka. Guédon myśli sobie: „A co, jeśli przystosujemy to do europejskiego rynku?”
Bo szczerze mówiąc, w 1978 roku francuskie rodziny cierpią. Macie R18 i chcecie pojechać na wakacje z żoną, trójką dzieci, psem i bagażami? No to misja niemożliwa. Albo weźmiecie furgonetkę i wyglądacie jak rzemieślnik, albo upychacie się jak sardynki w sedanie.
{cta1}
Powrót do Francji z rewolucyjnym pomysłem
Po powrocie do Matry Guédon zabiera się do pracy nad swoim szalonym projektem. A kiedy mówię szalonym, to dlatego, że w tamtych czasach nikt nie wierzy w tę koncepcję. Pomysł? Stworzyć pojazd o przestronności vana, ale o gabarytach europejskiego samochodu rodzinnego. Coś modułowego, gdzie można wyjąć fotele, stworzyć salon i przewozić wszystko.
Marzec 1979 roku. Philippe Guédon prosi Antoine’a Volanisa, swojego projektanta, o szkic. Zadanie jest proste: „Narysuj mi amerykańskiego vana dostosowanego do Europy”. Volanis zamyka się na weekend i rysuje to, co stanie się słynnym „pomarańczowym szkicem”. Prosty rysunek, wykonany w kilka godzin, który zrewolucjonizuje światowy przemysł motoryzacyjny.
Kiedy dziś patrzę na ten rysunek, myślę sobie, że czasem najlepsze pomysły rodzą się z prostoty. Nie potrzeba komisji ani niekończących się badań rynku, wystarczy człowiek, ołówek i wizja.
Droga przez mękę: gdy nikt w to nie wierzy
Ale mieć dobry pomysł to jedno. Przekonać do niego francuski przemysł motoryzacyjny to zupełnie co innego. I wtedy, moi drodzy, zaczyna się absurd.
1982 rok. Matra prezentuje swój rewolucyjny projekt firmie PSA Peugeot-Citroën. Odpowiedź? Wspaniałe „To nigdy nie zadziała”. No to dziękujemy, do widzenia. Przysięgam, czasem zastanawiam się, co dzieje się w głowach niektórych dyrektorów. Mieli w rękach wynalazek stulecia i wyrzucili go do kosza.
Matra się jednak nie poddaje i idzie do Citroëna. Ten sam rezultat: stanowcza odmowa. W tym momencie myślę, że Guédon i jego zespół musieli pomyśleć, że być może całkowicie się mylą.
Renault ratuje sytuację
Na szczęście pozostało Renault. I wtedy stało się coś w rodzaju cudu! W grudniu 1982 roku Renault akceptuje projekt. Wreszcie ktoś z wizją! Bernard Hanon, ówczesny szef Renault, natychmiast dostrzega potencjał tego pomysłu.
A wiecie co? Kiedy Francuzi męczyli się, przekonując własnych producentów, Amerykanie pracowali nad tym samym pomysłem. Chrysler wprowadził Dodge Caravan i Plymouth Voyager w listopadzie 1983 roku, czyli zaledwie 6 miesięcy przed francuskim Espace. Ten zbieg okoliczności dowodzi jednego: idea minivana naprawdę wisiała w powietrzu.
Francuzi mieli jednak ogromną przewagę: myśleli po europejsku. Nie chodziło o budowanie amerykańskiego potwora, nie, potrzebny był kompakt, coś inteligentnego i modułowego. A to, moi drodzy, jest typowo francuskie.
Narodziny Espace: rewolucja w toku
Kwiecień 1984 roku, prezentacja dla prasy. Lipiec 1984, rozpoczęcie sprzedaży. Renault Espace wjeżdża na rynek z genialnym hasłem: „samochody do życia”. A teraz uwaga, przygotujcie się, bo liczby zapierają dech w piersiach.
Espace mierzy o 18 centymetrów mniej niż R18, ale oferuje nieskończenie więcej przestrzeni. Jak to możliwe? Magia architektury samochodowej! Dzięki rezygnacji z tradycyjnego bagażnika i optymalnemu wykorzystaniu każdego centymetra sześciennego Guédon i jego zespół dokonali rzeczy niemożliwej.
A modułowość! Można było wyjąć 5 tylnych foteli w kilka minut i zamienić Espace w furgonetkę. Albo stworzyć mobilny salon dla 4 osób z fotelami, które obracają się twarzą do siebie. Rewolucja!
Ja widziałem, jak moi rodzice odkrywają Espace w tamtych czasach, i ich reakcja była oszałamiająca. Wreszcie samochód, który rozumiał francuskie rodziny! Koniec z układaniem bagaży jak w Tetrisie, koniec z dziećmi bijącymi się na tylnej kanapie, koniec z koszmarnymi podróżami.
Espace był czymś znacznie więcej niż zwykłym nowym samochodem w skali 1:43. Był odzwierciedleniem zmian we francuskim społeczeństwie, zwłaszcza w tej rewolucyjnej dekadzie, jaką były lata 80.
A wiecie co? Ten Renault Espace przypomina mi, dlaczego uwielbiam samochody z tamtej epoki. Bo trzymać w dłoniach miniaturę Espace w skali 1:43 to trochę jak przeżyć od nowa całą tę rewolucję naraz.
Właśnie dlatego otworzyłem mój sklep BernardMiniatures.fr. Mam ponad 1500 miniatur w magazynie, głównie w skali 1:43, a oczywiście także kilka pięknych modeli tych rewolucyjnych minivanów. Cóż, nie jestem dużym sklepem, więc często mam tylko jedną lub dwie sztuki każdego modelu, ale właśnie to nadaje mu urok. Mam Renault, oczywiście, ale także inne marki z tego złotego okresu francuskiej motoryzacji.
Darmowa dostawa we Francji od 75 €, a ja dbam o to, by wszystko dobrze zapakować w folię bąbelkową, bo te małe samochodziki łatwo się tłuką.
Zajrzyjcie na bernardminiatures.fr, jeśli macie ochotę, i zobaczycie, że mam kilka miniatur Espace, które naprawdę warto zobaczyć.
A teraz porozmawiajmy nieco więcej o chaotycznych początkach tej rewolucjonistki...
Katastrofalny start, który przyprawia o dreszcze
Trzymajcie się mocno, bo Espace prawie okazał się monumentalną klapą. Pierwszy miesiąc sprzedaży, czerwiec 1984: Renault otrzymuje dokładnie 9 zamówień. DZIEWIĘĆ! Tymczasem liczyli, że w pierwszym roku sprzedadzą 54 000 pojazdów.
Wyobrażam sobie miny dyrektorów Renault. „No cóż, wpadliśmy, chłopaki z Peugeota mieli rację.” Na szczęście mieli cierpliwość, by poczekać. Bo gdy pierwsze Espace zaczęły jeździć po drogach, poczta pantoflowa zrobiła swoje.
I wtedy wszystko eksplodowało! Espace sprzedał się w kilku milionach egzemplarzy i bez konkurencji królował w Europie aż do 1989 roku. Pomyślcie tylko: stworzyć segment samochodowy od zera i dominować w nim przez 5 lat, to coś niespotykanego!
Fabryka w Romorantin: kolebka rewolucji
Teraz opowiem wam o magicznym miejscu: fabryce Matra w Romorantin-Lanthenay. To tam powstawały Espace, w tym małym miasteczku w departamencie Loir-et-Cher, które bez własnej wiedzy stało się kolebką rewolucji minivanów.
Na początku produkowano 23 Espace dziennie. 23! Czysty rzemiosło. Ale popyt szybko wzrósł i osiągnięto ponad 210 samochodów dziennie. Musieli nawet uruchomić drugą linię produkcyjną w fabryce Alpine w Dieppe w czerwcu 1987 roku.
Zawsze fascynowały mnie fabryki, w których rodzą się legendy motoryzacji. Romorantin było czymś w rodzaju świątyni francuskiego minivana. Przez 18 lat, od 1984 do 2002 roku, wszystkie Espace wyjeżdżały właśnie stamtąd. Trzy pełne generacje wyprodukowane w tym małym francuskim miasteczku.
Espace F1: gdy minivan staje się bestią wyścigową
A teraz, moi drodzy, dochodzimy do najpiękniejszej anegdoty z całej tej historii. W 1994 roku, aby uczcić 10-lecie Espace, Renault i Matra stworzyły prawdziwego potwora: Espace F1.
Wyobraźcie sobie rodzinny minivan wyposażony w silnik V10 z Formuły 1 zespołu Williams-Renault. 800 koni mechanicznych pod maską Espace! Ten pojazd przyspieszał od 0 do 100 km/h w 2,8 sekundy, czyli szybciej niż ówczesne McLaren F1! I rozwijał ponad 300 km/h.
Sam Alain Prost prowadził go na europejskich torach. Minivan prowadzony przez czterokrotnego mistrza świata F1, zdajecie sobie sprawę z genialnego absurdu tego pomysłu? Zawsze mnie rozbawia, gdy wyobrażam sobie miny widzów, którzy widzieli ten wyścigowy Espace na torze.
{cta2}
Philippe Guédon: niedoceniany geniusz, który wynalazł francuskie słowo
Muszę poważnie porozmawiać o Philippie Guédonie, bo ten człowiek to niedoceniony bohater francuskiej motoryzacji. Stworzył Espace i jednocześnie wprowadził słowo „monospace” do języka francuskiego. A to, moi drodzy, jest poziom Le Corbusiera!
Zresztą nie bez powodu porównuję ich obu. Guédon był pasjonatem architektury i uczniem Le Corbusiera. Porównywał tworzenie samochodu do „poczucia pełni, jakie ma kobieta, dając życie”. Poetyckie, prawda?
Fascynowało mnie w Guédonie to, że nie myślał jak klasyczny inżynier motoryzacyjny. Myślał o przestrzeni, objętości i funkcji. Dla niego samochód miał być miejscem do życia, a nie tylko środkiem transportu. A to w 1979 roku było rewolucyjne.
Najbardziej tragiczne jest jednak to, że mimo ogromnego wpływu na światową motoryzację pozostaje w dużej mierze nieznany szerokiej publiczności. Ilu ludzi wie, że koncepcja minivana narodziła się w głowie francuskiego inżyniera zakochanego w architekturze?
Koniec epoki: gdy Renault przejmuje wszystko
Historia kończy się smutno. W 2002 roku Renault przejmuje produkcję Espace, kończąc przygodę z Matrą. Fabryka w Romorantin zostaje ostatecznie zamknięta w lutym 2003 roku, pozostawiając na bruku ponad 2000 pracowników.
Przyczyną była komercyjna porażka Avantime, awangardowego coupé-minivana, który być może wyprzedził swoje czasy. Koniec heroicznej epoki francuskiego minivana.
Ale dziedzictwo pozostaje. Nazwa „Espace” stała się symboliczna, praktycznie synonimem minivanów. Philippe Guédon stworzył segment samochodowy, który skopiowali wszyscy producenci na świecie, nigdy jednak nie osiągając jego poziomu.
Wieczne dziedzictwo: gdy Francja wynajduje przyszłość
Dziś, gdy widzę te wszystkie SUV-y zalewające nasze drogi, myślę, że straciliśmy coś istotnego. Espace był wyrazem francuskiej inteligencji motoryzacyjnej. Kompaktowy na zewnątrz, przestronny w środku, modułowy do granic możliwości. Nie trzeba budować dużych i ciężkich aut, by były praktyczne.
Ja dorastałem w czasach, gdy francuscy inżynierowie rewolucjonizowali światową motoryzację. Espace był naszą dumą. Wynalazek w 100% francuski, który wstrząsnął Detroit i zainspirował cały świat.
A wiecie co? Ta rewolucja minivanów wciąż mnie wzrusza. Bo to historia wizjonerów, którzy odważyli się myśleć inaczej i którzy postawili rodzinę w centrum motoryzacji.
Philippe Guédon odszedł w 2021 roku, ale jego dziedzictwo trwa wiecznie. Za każdym razem, gdy rodzina podróżuje wygodnie minivanem, kawałek jego geniuszu wciąż żyje.
Więc następnym razem, gdy spotkacie Espace na drodze, pomyślcie o tej pięknej francuskiej historii. Pomyślcie o tym weekendzie marca 1979 roku, kiedy projektant narysował przyszłość rodzinnego samochodu. Pomyślcie o Philippie Guédonie, który zrewolucjonizował nasze podejście do przestrzeni w samochodzie.
Bo tak, minivany to francuski wynalazek, który zrewolucjonizował rodzinę. I to, moi drodzy, jest nasza motoryzacyjna duma!