Wiosna 1959 roku, Göteborg, biura Volvo. 37-letni inżynier Nils Bohlin właśnie skończył swój rewolucyjny prototyp: zwykły pas, który uratuje ponad milion istnień. Tyle że nikt jeszcze o tym nie wie. A wiecie co? Zamiast zazdrośnie strzec tego wynalazku dla własnego zysku, Volvo oddaje go za darmo całemu światu. Serio, rezygnują z praw patentowych, żeby każdy producent mógł ratować życie dzięki ich pomysłowi.
To jednak dopiero przedsmak tego, o czym dziś opowiem, bo porozmawiamy o dwóch markach, które dosłownie zrewolucjonizowały światową motoryzację, wychodząc z małego kraju skandynawskiego: Szwecji. Dwóch producentów, dla których bezpieczeństwo i innowacje były obsesją, do tego stopnia, że na zawsze zmienili sposób projektowania samochodów. Opowiem Wam historię Saaba i Volvo, szwedzkich gigantów, którzy udowodnili, że w bezwzględnym świecie biznesu można być jednocześnie wizjonerem i altruistą.
No dobrze, zacznijmy od początku, a uwierzcie mi, zaczyna się ostro.
Początki: gdy samoloty spotykają motoryzację
Rok 1927, Göteborg, Szwecja. Dwaj mężczyźni, Assar Gabrielsson i Gustaf Larson, właśnie zakładają markę, która wpisze się w historię: Volvo. Ich wizja? Prosta, ale jak na tamte czasy rewolucyjna: budować samochody bezpieczne i trwałe, przystosowane do szwedzkich warunków. Bo w Szwecji zima to nie żarty, a drogi też nie są łatwe.
A teraz trzymajcie się mocno, bo mam anegdotę o ich pierwszym samochodzie: 14 kwietnia 1927 roku pierwsze Volvo opuszcza fabrykę... tyłem! Przysięgam, to prawda. Inżynierowie, wykończeni po całonocnej pracy, zamontowali skrzynię biegów odwrotnie. ÖV4, nazywany przez robotników „Jakob”, wyjechał więc na pierwszą przejażdżkę cofając. Kiepski start, ale już wtedy zapowiadał wyjątkowy charakter tej marki.
Najbardziej szalona historia dotyczy jednak Saaba. W 1937 roku powstaje Svenska Aeroplan Aktiebolaget. Ich specjalność? Samoloty wojskowe. Produkują myśliwce dla szwedzkiej armii i idzie im to całkiem nieźle. Tyle że w 1945 roku wojna się kończy, a zamówienia na samoloty wojskowe, no cóż... po prostu się zapadają.
Zamiast zamykać interes, kierownictwo Saaba wpada na genialny pomysł: „A co, jeśli zastosujemy naszą wiedzę lotniczą w motoryzacji?” I wtedy, moi drodzy, zaczyna się rewolucja.
Sixten Sason: pilot, który nie umiał rysować samochodów
Tu pojawia się absolutnie fascynująca postać: Sixten Sason. Ten facet to przeciwieństwo typowego projektanta samochodów. Urodzony jako Karl Sixten Andersson w 1912 roku, był pilotem myśliwskim w szwedzkiej armii. Pewnego dnia, bach, katastrofa lotnicza. Wypadek kosztuje go jedno płuco i kończy karierę pilota.
Wtedy trafia do Saaba jako... rysownik techniczny od samolotów wojskowych. A w 1946 roku dostaje zadanie zaprojektowania pierwszego samochodu Saaba. Problem? Nigdy w życiu nie narysował samochodu! Co więc robi? Czerpie wprost z tego, co zna: z aerodynamiki samolotów.
Efekt? Saab 92, samochód, który wygląda dosłownie jak skrzydło samolotu postawione na czterech kołach. A najbardziej szalone? W tunelu aerodynamicznym osiąga współczynnik oporu powietrza 0,32, co jak na tamte czasy było wybitnym wynikiem. Chłopaki, nie wiedząc o tym, wynaleźli aerodynamikę w motoryzacji!
{cta1}
Innowacja, która zmienia wszystko: pas bezpieczeństwa
Wróćmy jednak do naszego przyjaciela Nilsa Bohlina z Volvo w 1959 roku. Ten człowiek zrewolucjonizuje bezpieczeństwo w motoryzacji wynalazkiem tak prostym, że aż zaskakującym: trzypunktowym pasem bezpieczeństwa.
Wcześniej pasy już istniały, ale były albo nieobecne, albo dwupunktowe i, szczerze mówiąc, mało przydatne. Bohlin wpadł na genialny pomysł: dlaczego nie zrobić pasa, który biegnie przez klatkę piersiową ORAZ miednicę? Trzy punkty mocowania zamiast dwóch.
I tu Volvo mogło zgarnąć fortunę na tym patencie. Ale nie. Postanawiają udostępnić go bez opłat, żeby każdy producent mógł z niego korzystać za darmo. Ich tok rozumowania? „Bezpieczeństwa się nie sprzedaje”. Koniec dyskusji.
Ta altruistyczna decyzja pozwoliła uratować do dziś ponad milion istnień. Niemiecki urząd patentowy uznał ten wynalazek za jeden z ośmiu najważniejszych patentów dla ludzkości w dziedzinie motoryzacji. Nie najgorzej jak na zwykły pas, prawda?
Szwedzka obsesja na punkcie bezpieczeństwa
To jeszcze nie koniec. Już od 1962 roku wszystkie Saaby schodziły z linii produkcyjnej z pasami bezpieczeństwa jako wyposażeniem seryjnym, na kilka lat przed wprowadzeniem takiego obowiązku przez szwedzkie prawo. Ci faceci byli o lata przed swoim czasem.
I zapewniam, że w Volvo było tak samo. Już w 1927 roku założyciele ogłosili: „Zasadą, która ma przyświecać wszystkiemu, co robimy, jest – i musi pozostać – ochrona mężczyzn i kobiet.” Nie żartowali z tym.
Zresztą Volvo na tym nie poprzestało. W 1972 roku wynajduje pierwszy fotelik dziecięcy skierowany tyłem do kierunku jazdy. W latach 70. zaczynają systematycznie zbierać i analizować dane o wypadkach, by stale ulepszać swoje samochody. A ostatnio opracowali system City Safety, który zapobiega kolizjom w mieście.
Turbo według Saaba
Tymczasem w Saabie też nie próżnowano. W 1976 roku wypuszczają coś naprawdę mocnego: pierwszy na świecie seryjny samochód osobowy z turbodoładowaniem. Tak, serio. Wcześniej turbo było zarezerwowane dla samochodów wyścigowych albo ciężkich silników przemysłowych.
Ale inżynierowie Saaba, z lotniczym zapleczem, znali już tę technologię z samolotów. Pomyśleli więc: „Dlaczego nie w naszych samochodach?”. I bum, udostępniają silnik turbo szerokiej publiczności.
Efekt? Rodzinne samochody o osiągach sportowych. To była rewolucja. Udowodnili, że w jednym silniku można połączyć moc i efektywność.
Erik Carlsson: legendarny kierowca „na dachu”
Jest też Erik Carlsson, oficjalny kierowca wyścigowy Saaba, który był żywą legendą. Nazywano go „Carlssonem na dachu” po spektakularnym wypadku, w którym znaleziono go dosłownie na dachu samochodu po dachowaniu.
Najbardziej szalone w Carlssonie było to, że mistrzowsko operował psychologią w rajdach. Potrafił zmylić rywali, udając, że ma czwarty bieg w swoim Saabie 96... który miał tylko trzy! Jak? Po prostu wyłączał sprzęgło na trzecim biegu, imitując dźwięk zmiany przełożenia. Czysty geniusz.
Swoimi małymi dwusuwowymi Saabami wygrał trzykrotnie z rzędu RAC Rally i dwukrotnie Monte Carlo. Nieźle jak na samochody, które wyglądały jak jajka na kołach!
No dobrze, a teraz muszę wam coś wyznać. Cała ta pasja do szwedzkich samochodów przypomina mi, dlaczego uwielbiam miniatury z tamtej epoki. Bo trzymać w dłoni małego Saaba 96 albo Volvo 122S w skali 1:43 to trochę tak, jakby w jednej chwili wrócić do tamtego okresu innowacji.
Właśnie dlatego otworzyłem sklep BernardMiniatures.fr. Mam ponad 1500 miniatur na stanie, głównie w skali 1:43, w tym sporo szwedzkich modeli z tamtych lat. Nie jestem wielkim sklepem, więc często mam tylko jedną lub dwie sztuki każdego modelu, ale właśnie to daje mu urok. Mam Volvo, Saaby, samochody rajdowe... po prostu wszystko po trochu.
Dostawa jest bezpłatna od 75 € we Francji, a ja dbam o to, żeby wszystko starannie zapakować w folię bąbelkową, bo te małe samochodziki łatwo się tłuką.
Zajrzyjcie na bernardminiatures.fr, jeśli macie ochotę. Zobaczycie, że mam kilka szwedzkich modeli, które naprawdę warto zobaczyć.
A teraz porozmawiajmy nieco więcej o wpływie tych marek na resztę świata...
Rewolucyjny design: gdy aerodynamika staje się sztuką
Trzeba zrozumieć, że Sixten Sason nie tylko projektował samochody, on stworzył język estetyki. Jego słynny profil „hockey stick”, charakterystyczna linia biegnąca ku tyłowi, stał się wizualnym znakiem Saaba aż po najnowsze modele.
A wiecie co? Na początku wszystkie Saaby 92 były dostarczane w jednym kolorze: bardzo charakterystycznej butelkowej zieleni. Nie z wyboru estetycznego, o nie. Po prostu Saab używał zapasów zielonej farby przeznaczonej do malowania samolotów wojskowych! Ekonomicznie i praktycznie, bardzo po szwedzku.
Dopiero w 1953 roku wraz z modelem 92B zaoferowano inne kolory. Ale ta wojskowa zieleń pozostała w DNA marki.
Ciągła innowacja w Volvo
Volvo również nieustannie się rozwijało. Marka zawsze podchodziła do bezpieczeństwa metodycznie, niemal naukowo. Nie tylko wynajdowali, ale również analizowali, mierzyli i ulepszali.
I to przyniosło szalone efekty. Jak samonaprawialne zderzaki w Saabie 99, reflektory z myjkami, wzmocnienia ochrony bocznej... Innowacje, które dziś wydają się oczywiste, a wtedy były rewolucyjne.
Światowy wpływ małego kraju
I tu robi się naprawdę imponująco. Szwecja, z 10 milionami mieszkańców, wywarła nieproporcjonalnie duży wpływ na światowy przemysł motoryzacyjny. Jej producenci wytwarzali „zaledwie” 200–300 tysięcy samochodów rocznie, ale ich innowacje wpłynęły na wszystkich pozostałych.
Trzypunktowy pas bezpieczeństwa? Dziś obowiązkowy na całym świecie. Turbo w samochodach seryjnych? Standard w większości nowoczesnych silników. Aerodynamika w motoryzacji? Sason był jej pionierem.
Uważam, że to fascynujące, iż tak mały kraj mógł zrewolucjonizować całą branżę. Pokazuje to, że w innowacjach nie liczy się wielkość, tylko wizja.
Złote lata
W latach 70. i 80. Saab i Volvo były na szczycie swojej sztuki. Volvo z niezniszczalnymi rodzinnymi kombi, Saab z turbodoładowanymi sedanami, które robiły zamieszanie w rajdach. Te samochody miały wyjątkowy charakter, jakiego nigdzie indziej nie znajdziecie.
Do tego dochodził wizerunek. Jeździć Volvo znaczyło: „Stawiam na bezpieczeństwo mojej rodziny”. Jeździć Saabem znaczyło: „Jestem inżynierem, intelektualistą, kimś, kto rozumie prawdziwe innowacje”.
Te marki nie sprzedawały tylko samochodów, sprzedawały filozofię, szwedzki styl życia.
Upadek i dziedzictwo
Ale wszystkie piękne historie mają swój koniec. Dla Saab Automobile zakończyło się to tragicznie w 2011 roku upadkiem firmy. General Motors przejął markę, ale nigdy do końca nie zrozumiał jej DNA. Próbowali przekształcić te samochody inżynierów w ujednolicone produkty masowe.
Efekt? Fatalna utrata tożsamości. Ostatni Saab zjechał z linii produkcyjnej w grudniu 2011 roku i wraz z nim zniknęło 70 lat motoryzacyjnych innowacji.
Ale uwaga, Saab AB, firma macierzysta, wciąż istnieje. Z ponad 16 500 pracownikami to jedna z największych firm obronnych i lotniczych na świecie. Wiedza techniczna nie zniknęła, po prostu wróciła do lotniczych korzeni.
Volvo: ciągłość w doskonałości
Volvo z kolei lepiej przepłynęło przez wzburzone wody globalizacji. W 2010 roku marka została przejęta przez chińską firmę Geely, a producent zachował swoją tożsamość, korzystając jednocześnie z ogromnych inwestycji.
Z ponad 615 000 pojazdów dostarczonych w 2022 roku Volvo pozostaje światowym liderem, wciąż wierne swojej filozofii bezpieczeństwa. A dziś są nawet pionierami w elektromobilności dzięki gamie EX i celom neutralności węglowej.
{cta2}
Wieczne dziedzictwo
Dziś, gdy patrzę na nowoczesny samochód, wszędzie widzę szwedzkie dziedzictwo. Każdy pas bezpieczeństwa, każda poduszka powietrzna, każdy system wspomagania jazdy ma swoje korzenie w obsesji Volvo na punkcie bezpieczeństwa. Każdy silnik turbo, każda optymalizacja aerodynamiczna nosi piętno innowacyjności Saaba.
Te dwie marki udowodniły, że można być rentownym i jednocześnie etycznym, innowacyjnym i pragmatycznym. W motoryzacyjnym świecie, który bywa cyniczny, zachowały duszę pasjonatów inżynierii.
A wiecie co? Właśnie to fascynuje mnie w miniaturach z tamtej epoki. Każdy mały model opowiada historię innowacji, czasów, kiedy producenci wciąż odważnie podejmowali ryzyko i proponowali rewolucyjne rozwiązania.
Trzymać w dłoni miniaturę Saaba 99 Turbo to trzymać 70 lat inżynierii lotniczej zastosowanej w motoryzacji. To trzymać historię ludzi, którzy śmiało powiedzieli: „A może damy turbo do rodzinnego kombi?”.
Oto więc historia szwedzkiej motoryzacji. Dwie marki, dwie filozofie, ale jedna obsesja: robić lepiej niż inni. Saab z lotniczym dziedzictwem i kultem osiągów, Volvo z wieczną pogonią za idealnym bezpieczeństwem.
Producenci, którzy udowodnili, że mały kraj skandynawski może zrewolucjonizować światowy przemysł motoryzacyjny. A gdzieś w każdym nowoczesnym samochodzie wciąż jeździ trochę szwedzkiego geniuszu.
Pięknie, prawda?