1946 rok, dworzec Gare de Lyon. Dwudziestoletni student z trudem pcha rower w stronę peronu. Plecak go przygniata, podjazd boli w nogach, a potem nagle widzi coś dziwnego, co bez wysiłku go wyprzedza. Rower, ale z małym silniczkiem pracującym nad przednim kołem. Facet ledwo kręci pedałami, jedzie sobie jak gdyby nigdy nic i, co najdziwniejsze, wygląda, jakby świetnie się bawił.
Ten student właśnie był świadkiem narodzin legendy. VéloSolex, „rower, który jeździ sam”. Mnie ta historia fascynuje, bo mówimy o pojeździe, który technicznie jest zrobiony zupełnie źle, a mimo to stał się jednym z najlepiej sprzedających się motorowerów na świecie. Ponad 7 milionów egzemplarzy, wyobrażacie sobie?
Zanim opowiem, jak dwóch inżynierów zrewolucjonizowało mobilność Francuzów, musimy cofnąć się do 1905 roku. École Centrale Paris, rocznik 1905. Na ławach szkolnych spotykają się dwaj bystrzy chłopcy: Marcel Mennesson i Maurice Goudard. Mają po 21 i 24 lata i wszystko, by odnieść sukces, tyle że Marcel dotarł tam dużo trudniejszą drogą.
Dwaj geniusze, którzy niczego nie podejrzewali
Marcel Mennesson, ojciec zmarł, gdy miał 14 lat. Wyobrażacie sobie? W czasach, gdy studia kosztowały majątek, to jego starsza siostra, pracująca w zakładzie produkującym kapelusze, opłaciła mu naukę. Harowała ponad siły, żeby młodszy brat mógł zostać inżynierem. Ta historia naprawdę mnie porusza, bo już wtedy widać, że Marcel ma w sobie determinację, która zaprowadzi go daleko.
Maurice Goudard pochodził z zamożniejszej rodziny, ale był równie genialny. Obaj chłopcy się zaprzyjaźniają i postanawiają razem założyć firmę. W 1905 roku, zaraz po dyplomie, zakładają spółkę. I zgadnijcie co? Nie produkują rowerów! Wytwarzają odśrodkowe grzejniki. Słowo daję, grzejniki!
Ale Marcel i Maurice mają nosa. Bardzo szybko dostrzegają, że przyszłość należy do motoryzacji. Przebranżawiają się więc na gaźniki. I tu uwaga, interes idzie znakomicie. Ich gaźnik Solex trafia niemal do każdego francuskiego samochodu tamtych czasów. Peugeot, Citroën, Renault... wszyscy chcą Solexa.
A nazwa „Solex”? Zobaczycie, to zabawna historia. W 1910 roku Maurice Goudard organizuje rodzinny konkurs. Zasady? Trzeba wymyślić nazwę maksymalnie pięcioliterową, dwusylabową, brzmiącą dobrze, niemającą żadnego znaczenia i wymawianą identycznie we wszystkich językach. Spróbujcie sami, to prawdziwy wyczyn! Tak właśnie 14 czerwca 1910 roku narodził się „Solex”. Trzydzieści lat przed pierwszym motorowerem!
Wojna zmienia wszystko
1914 rok, wybucha wojna. Wtedy nasi wspólnicy robią coś, co mnie wprawia w osłupienie: wyruszają na front i zostawiają firmę w rękach swojej sekretarki. Wyobrażacie sobie? Firma prosperuje znakomicie, a oni mówią sobie: „dobra, idziemy walczyć za Francję”. Piękne, ale kompletnie szalone!
Właśnie w okopach Marcel wpada na genialny pomysł. Obserwuje żołnierzy objuczonych jak muły, którzy z trudem pną się pod górę, i myśli: „A może by tak dać mały silnik na rower?”. Pomysł jest, ale na jego realizację trzeba będzie poczekać aż do 1940 roku.
1940: rewolucyjny pomysł rodzi się w czasie wojny
Mamy rok 1940. Francja jest okupowana, benzyna na kartki, a Marcel Mennesson, mający już 56 lat, uznaje, że to idealny moment, by wprowadzić na rynek swój rewolucyjny motorower. Rewolucyjny, ale technicznie kompletnie pokręcony.
Koncepcja? Mały silnik o pojemności 38 cm³ montowany na przednim kole roweru, z przeniesieniem napędu za pomocą rolki dociskanej bezpośrednio do opony. Na papierze wygląda to świetnie. W praktyce to prawdziwa pułapka! Rozkład mas jest fatalny, kierownica staje się niestabilna przy każdym przyspieszeniu, a podczas deszczu rolka ślizga się po kole. Marcelowi to jednak nie przeszkadza, jest przekonany, że wszystko wypali.
I wiecie co? Miał rację. W 1943 roku VéloSolex oficjalnie uzyskuje homologację dekretem. W samym środku niemieckiej okupacji! Wyobrażam sobie minę urzędników z Vichy, gdy natrafiają na tę dziwaczną konstrukcję: „Przepraszam, to rower czy motocykl?”. „Jedno i drugie, panie administratorze, jedno i drugie...”
Renault 4 było czymś więcej niż tylko popularnym samochodem. Stało się symbolem wolności i niezależności dla całego pokolenia Francuzów. Gdy w 1961 roku trafiło na rynek, nikt nie przypuszczał, że stanie się jednym z najbardziej rozpoznawalnych samochodów Hexagonu. I wiecie co? Ta 4L przypomina mi, dlaczego uwielbiam miniatury samochodów. Trzymanie w dłoni małej 4L w skali 1/43 to trochę jak przeniesienie się w tamtą epokę w jednej chwili.
Właśnie dlatego otworzyłem mój sklep BernardMiniatures.fr. Mam ponad 1500 miniatur na stanie, głównie w skali 1/43, specjalizuję się w samochodach dawnych, z lat 1950-1999. Nie jestem dużym sklepem, więc często mam tylko jedną lub dwie sztuki każdego modelu, ale to właśnie dodaje mu uroku. Mam oczywiście Renault, ale też Simca, Citroëna 2CV, Peugeota 404, auta z 24h Le Mans, rajdówki... Po prostu trochę wszystkiego.
Dostawa jest bezpłatna od 75 € we Francji, a ja dbam o to, żeby wszystko starannie zapakować w folię bąbelkową, bo te małe samochodziki łatwo się tłuką.
Zajrzyjcie na bernardminiatures.fr, jeśli macie ochotę. Zobaczycie, że mam kilka modeli wartych uwagi, zwłaszcza miniatury z tamtej epoki, gdy VéloSolex królował na francuskich drogach.
A teraz porozmawiajmy nieco więcej o eksplozji popularności tego rewolucyjnego motoroweru...
Eksplozja w latach 50. i 60.: cała Francja przesiada się na Solexa
1946 rok, start na dobre. Pierwszy seryjny VéloSolex zjeżdża z taśmy z silnikiem 45 cm³, który rozwija imponującą moc... 0,4 KM! Żeby to zobrazować, to mniej więcej tyle, co zwykły mikser elektryczny. Wystarcza jednak z naddatkiem, by zamienić każde kręcenie pedałami w przyjemną przejażdżkę.
I wtedy zaczyna się prawdziwy szturm. Francuzi odkrywają, że mogą jeździć do pracy bez pocenia się, wozić dzieci do szkoły bez zadyszki i, co najważniejsze, jeździć taniej niż na używanym rowerze. Nowy Solex kosztował mniej niż miesięczna płaca minimalna tamtych czasów!
Czasem myślę, że Marcel i Maurice wszystko zrozumieli szybciej niż inni. W latach 50. Francja odbudowuje się po wojnie, ludzie chcą się przemieszczać, ale nie mają pieniędzy na samochód. I nagle pojawia się Solex, w sam raz na czas.
Slogan, który wszystko zmienił
„La bicyclette qui roule toute seule”, czyli „rower, który jeździ sam”. Kto to wymyślił? To czyste geniusz reklamy! W czterech słowach zawarte jest wszystko. Łatwo to zrozumieć, nie brzmi zarozumiale i od razu chce się tego spróbować. Ja, już na sam dźwięk tego hasła, mam ochotę wsiąść na Solexa i ruszyć w teren.
A liczby są oszałamiające. W 1964 roku absolutny rekord: 380 000 sprzedanych Solexów. Wyobrażacie sobie? To ponad 1500 Solexów opuszczających fabryki każdego dnia! W tamtych czasach zobaczenie Solexa było równie zwyczajne, jak spotkanie 2CV na drodze.
Studenci, robotnicy, urzędnicy, drobni kupcy... wszyscy jeździli na Solexie. Muszę wam przyznać coś jeszcze: im więcej studiuję tamtą epokę, tym bardziej czuję, że coś straciliśmy. Ta prostota, zaradność, radość z jazdy na pojeździe, który hałasuje, ale zabiera nas wszędzie...
Kiedy Solex staje się gwiazdą kina
A teraz coś, co wywoła uśmiech: Solex stał się prawdziwą gwiazdą! Jacques Tati, znacie go? Pan Hulot? W 1958 roku w filmie „Mon Oncle” jego bohater jeździ na Solexie od początku do końca. I nie była to reklama produktu, Tati po prostu uważał, że Solex idealnie pasuje do jego postaci: marzycielskiego, niezbyt praktycznego, ale sympatycznego faceta.
Jest też Brigitte Bardot! BB we własnej osobie pozuje z Solexem S2200 dla magazynu Life. Kiedy oglądam te zdjęcia, widzę, że Solex naprawdę miał wszystko, czego trzeba. Był fajny, praktyczny, a nawet największe gwiazdy epoki chętnie się z nim fotografowały. W filmie „Les Novices” z 1970 roku jeździ na Solexie i świetnie się bawi jak mała dziewczynka.
{cta1}
Charles Aznavour także, Catherine Deneuve w Saint-Tropez... Ci wszyscy ludzie mogli kupić dowolny luksusowy samochód, ale wybrali Solexa. Bo Solex nie jest krzykliwy ani pretensjonalny. Jest po prostu skuteczny i zabawny.
Ewolucja techniczna: od 330 do legendarnego 3800
Z biegiem lat Solex rozwijał swoje modele. 330, 660, 1010... Te oznaczenia coś wam mówią? Dla pasjonatów to jak roczniki wina! Każdy model ma swoje cechy, usprawnienia i drobne wady.
Solex 1700 z lat 60. był nowocześniejszy. Potem przyszły S2200, S3300 i wreszcie S3800, najpopularniejszy ze wszystkich. Z silnikiem 49 cm³ towarzyszył młodości pokolenia wyżu demograficznego. Założę się, że niektórzy z was mają wspomnienia związane właśnie z tym modelem...
Muszę wam jeszcze opowiedzieć coś, z czego zawsze się śmieję. Technicznie Solex to koszmar! Rolka ślizgająca się po deszczu, silnik na przednim kole, który zaburza równowagę, kierownica robiąca się szalona, gdy trochę przyspieszymy... Każdy poważny inżynier powie wam, że to bzdura. A jednak działa! To właśnie zagadka Solexa.
Lata mroku i nowoczesne odrodzenie
Cóż, wszystkie piękne historie mają koniec, a historia Solexa zaczyna się psuć w latach 80. Pojawia się konkurencja, Japończycy wchodzą na rynek z niezawodnymi i wydajnymi skuterami, a młodzi ludzie się zmieniają. Chcą więcej mocy, prędkości i stylu.
W 1988 roku wszystko się kończy. Po 42 latach wiernej służby produkcja zostaje wstrzymana. Na świecie sprzedano ponad 7 milionów VéloSolexów. To ogromny wynik! Ale wtedy wszyscy myśleli, że to koniec i że Solex odejdzie w przeszłość...
A jednak nie! W 2013 roku nastąpił zwrot akcji: firma Easybike kupuje markę Solex i postanawia ją reaktywować. Robi to jednak po swojemu. Część produkcji wraca do Francji, do Saint-Lô, a firma wprowadza innowacje w postaci napędu elektrycznego.
e-Solex: tradycja i nowoczesność
Muszę przyznać, że jestem pod wrażeniem e-Solexa. Zachowano ducha oryginalnego motoroweru, jego prostotę i łatwość obsługi, ale z dzisiejszą technologią. Nie ma już problemu ze ślizgającą się rolką, nie ma zapachu benzyny ani hałasu pukania silnika. Jest tylko wspomaganie elektryczne, gdy go potrzebujemy.
Kolekcja Intemporel nawiązuje nawet do zaokrąglonych kształtów pierwszych modeli. To trochę tak, jakby Marcel Mennesson wrócił do nas i powiedział: „Widzicie, mój pomysł z 1940 roku wciąż działa!”.
Wszystko to daje do myślenia. Solex to historia innowacji, która technicznie miała wiele wad, ale ludzko była niemal idealna. Bo przecież ludzie czego chcą? Łatwo się przemieszczać, nie rujnując się i nie zamęczając się. A Solex to zrozumiał już w 1946 roku.
Dlaczego Solex wciąż nam brakuje
Wiecie, co uderza mnie najbardziej w tej historii? Solex był ekologiczny, zanim to stało się modne. Pomyślcie: śmiesznie małe zużycie paliwa, silnik pracujący tylko wtedy, gdy trzeba, możliwość jazdy na samych pedałach... To już była łagodna mobilność!
Jest też w Solexie coś głęboko francuskiego. Ta zaradność, ta świadoma prostota, sposób na dobre życie za niewielkie pieniądze. Marcel Mennesson i Maurice Goudard stworzyli coś więcej niż motorower. Stworzyli sposób bycia.
Kiedy myślę o tych wszystkich historiach, czyli o sierocie, który został inżynierem dzięki siostrze, o rodzinnym konkursie na nazwę, o wspólnikach, którzy poszli na front, zostawiając firmę sekretarce, czy o światowym sukcesie technicznie chybionego pojazdu, myślę, że to właśnie jest francuska innowacja.
{cta2}
Nie zawsze jest to najbardziej zaawansowana technologia i nie zawsze najbardziej wyrafinowany produkt. Ale mądrość polega na zrozumieniu, czego ludzie naprawdę potrzebują, i dostarczeniu tego z prostotą i elegancją.
VéloSolex, „rower, który jeździ sam”, to w gruncie rzeczy opowieść o czasach, w których umiano robić rzeczy proste i skuteczne. O epoce, w której student mógł kupić rewolucyjny środek transportu za mniej niż miesięczną pensję. O czasach, gdy gwiazdy kina nie wstydziły się jeździć tym samym pojazdem co miejscowy robotnik.
A dziś, kiedy widzę e-Solexa wracającego na nasze drogi, myślę, że Marcel i Maurice mogą być dumni. Ich „rower, który jeździ sam” wciąż jeździ, 80 lat po powstaniu. I będzie jeździł jeszcze długo, jestem tego pewien, bo pomysł był tak trafny, że przetrwał epoki.
Dlatego VéloSolex pozostaje dla mnie jednym z najpiękniejszych przykładów francuskiego geniuszu. Prosty, skuteczny i całkowicie ponadczasowy.